معنی
ترکیب «بفکند خوار» از دو بخش تشکیل شده است: «بفکند» از مصدر افکندن به معنی انداختن و رها کردن، و «خوار» به معنی ذلیل و بیارزش. در مجموع به معنای ساقط کردن، فروانداختن همراه با تحقیر، یا رها کردن کسی با قساوت قلب و بیرحمی است.
یعنی چه
این عبارت در ادبیات فارسی زمانی به کار میرود که شخصی، فردی دگر (بهویژه فردی ضعیف یا بیگناه) را از روی بیمهری، جفا و قساوت قلب دور بیندازد و او را در وضعیت خفتبار و بیپناهی رها کند؛ همانطور که سام فرزند خود زال را در شاهنامه به خاطر سپیدمویی در البرزکوه بفکند خوار.
مترادف
واژهها و عباراتی که مفهوم دور انداختن همراه با تحقیر و بیمهری را میرسانند.
متضاد
واژههایی که بر عزتبخشی، حمایت و گرامی داشتن دلالت دارند.
هم خانواده
واژههای مشتق و همریشه از دو جزء «افکندن» و «خوار».
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این ترکیب عینا ۹ حرف دارد و معمولا به عنوان طرد کردن کنایی یا ارجاع به شعر فردوسی پرسیده میشود.
به انگلیسی
عبارات فعلی در زبان انگلیسی که همزمان مفهوم رها کردن (Abandon/Cast away) و تحقیر (Contempt/Humiliation) را بازگو میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل بفکند خوار
ترکیب «بفکند خوار» یک واژه مستقل دفتری نیست، بلکه ساختاری نحوی متشکل از فعل پیشوندی «بفکند» و قید حالت «خوار» است. این تعبیر اصیل پارسی ریشه در زبانهای کهن ایرانی دارد؛ به طوری که جزء اول آن از ریشه اوستایی به معنی کندن و انداختن و جزء دوم از ریشه ایرانی باستان به معنی پست و کوچک گرفته شده است. معنی و کاربرد اصلی آن، طرد کردن مطلق، بیمهری شدید و واگذار کردن یک موجود بیدفاع به امان سرنوشت، همراه با کوچکشماری است.
نمود عینی و بارز این عبارت در شاهکار حماسی فردوسی و در داستان زال و سیمرغ تجلی یافته است؛ آنجا که سام به خاطر سپیدمویی فرزندش، مهر پدری را قطع کرده و نوزاد شیرخوار را در دامن البرزکوه عریان و بیپناه رها میسازد. در ادبیات کلاسیک، این عبارت نمادی از قساوت قلب، نامادری یا پدر جفاکار، طردشدگی مطلق و بیاعتبار شدن انسان در چرخش روزگار به شمار میرود.
اگرچه این عبارت عینا در متون دینی نظیر قرآن کریم وجود ندارد، اما از نظر مفهومِ ثانوی قرابت کاملی با واژگانی چون «نَبْذ» (پشت سر انداختن و دور افکندن چیزی از روی بیارزشی) دارد. در بازیهای جدول و سرگرمیهای واژگانی نیز این ترکیب دقیقاً به عنوان یک پاسخ ۹ حرفی برای توصیف خفت دادن یا رها کردن بیرحمانه شناخته میشود.