یعنی چه
برطمان به ظروف استوانهای یا شکمداری گفته میشود که دهانه گشادی دارند و معمولاً از جنس شیشه یا سفال هستند. این ظروف در آشپزخانه برای نگهداری مواد غذایی مختلف مانند مربا، ترشیجات، ادویه یا حبوبات کاربرد دارند و به نوعی همان «بانکه» مدرن به شمار میروند.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی به صورت بَرْطَمان (فتح باء، سكون راء، فتح طاء) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «ظرف شیشهای مربا و ترشی» یا «مرتبان»، واژه ۶ حرفی «برطمان» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این نوع ظروف Jar یا به طور دقیقتر برای انواع شیشهای آن Glass jar میگویند.
به عربی
واژه برطمان در عربی معاصر و پارهگفتارهای عامیانه (مثل مصری و شامی) به شدت رایج است، در حالی که در عربی فصیح به آن قاروره یا اناء زجاجی میگویند.
به فارسی
معادلهای نزدیک این واژه در فارسی امروز «بانکه» یا «شیشه مربا» است. در فارسی کلاسیک و کهن نیز واژه «مرتبان» یا «مرتبانی» (نوعی ظرف سفالین یا چینی قدیمی) برای آن استفاده میشده است.
نماد چیست
واژه برطمان صرفاً نام یک ابزار و ظرف کاربردی در خانه و آشپزخانه است و در فرهنگها، اسطورهها یا ادبیات نماد مفهوم یا جریان خاصی به شمار نمیرود.
جمعبندی و توضیح کامل برطمان
واژه «برطمان» در اصل یک کلمه با ریشه عربی معاصر (به ویژه در گویشهای مصری و شامی) است که برای اشاره به ظروف دهانگشاد شیشهای یا سفالی مخصوص نگهداری مربا، ترشی و حبوبات استفاده میشود. جالب اینجاست که کتابهای واژهشناسی عربی مانند المعجم الوسیط این واژه را «فارسی الأصل» دانستهاند؛ چرا که این کلمه در واقع شکل دگرگونشده و مقلوب واژه فارسی کهن «مرتبان» (ظرف سفالی غدا) است که پس از ورود به زبان عربی تغییر ساختار داده است.
از سوی دیگر، در ریشهشناسی عامیانه عربی، این کلمه را با فعل «برطم» به معنی اخم کردن یا باد کردن لبها مرتبط میدانند، چرا که شکل ظاهری این ظروف، گرد و پفکرده است. این واژه در لغتنامههای شاخص فارسی مانند دهخدا به صورت مستقل ثبت نشده، اما به دلیل کاربرد در جدول کلمات و متون ترجمه شده، مورد توجه قرار گرفته است و امروزه معادل دقیق آن در فارسی روزمره، واژه «بانکه» یا «شیشه مربا» است.