یعنی چه
مستکبر در لغت به کسی گفته میشود که خواهان بزرگی است و خود را برتر و بالاتر از دیگران میپندارد. این فرد به دلیل خودخواهی و غرور درونى، در برابر حقیقت، قانون و مراجع حق سرکشی میکند. در مفاهیم اجتماعی و سیاسی معاصر، این واژه به قدرتهای سلطهگر، استثمارگر و زورگویی اطلاق میشود که به حقوق ملتهای ضعیفتر تجاوز میکنند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت مُسْتَکْبِر (Mostakber) است که از ریشه عربی کبر در باب استفعال ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، واژه مستکبر به عنوان پاسخ کلماتی چون خودبزرگبین، گردنکش یا متفرعن به کار میرود و دقیقاً دارای ۶ حرف است. همچنین فرعون نیز به عنوان نماد تاریخی آن شناخته میشود.
به انگلیسی
در متون عمومی و اخلاقی از معادلهای Arrogant یا Haughty استفاده میشود، اما در ادبیات سیاسی و رسانهای برای اشاره به قدرتهای استعمارگر، واژههای Imperialist و Oppressor به کار میروند.
به عربی
واژه مستکبر خود ریشه عربی دارد، اما در زبان عربی برای رساندن این مفهوم از همخانوادهها و مترادفهایی مانند متکبر و متجبر نیز به وفور استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای فارسی دقیق این واژه شامل کلماتی چون خودبزرگبین، گردنکش، سرکش، مغرور، خودخواه و افتخار فروش است. در شاهنامه و ادبیات کهن فارسی، مفاهیمی چون سرگشته از بادِ غرور یا گرانسر برای این معنا به کار رفته است.
در قرآن
واژه استکبار و مشتقات آن مانند مستکبرین ۴۸ بار در قرآن کریم آمده است. از نظر قرآن، مستکبر کسی است که لجاجت ورزیده و آيات الهی را نمیپذیرد؛ چنانکه در سوره نحل آیه ۲۳ آمده: «إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرِينَ» (خداوند مستکبران را دوست ندارد). در فرهنگ قرآنی، ابلیس به دلیل نافرمانی از سجده بر آدم، اولین مستکبر تاریخ و فرعون و نمرود نمادهای عینی آن هستند.
جمعبندی و توضیح کامل مستکبر
واژه مستکبر از ریشههای عمیق اخلاقی، دینی و سیاسی برخوردار است. در معنای فردی و اخلاقی، به کسی اشاره دارد که به دلیل داشتن تصویری موهوم و دروغین از بزرگی خود، حقایق را کتمان کرده و در برابر گواهی عقل و شرع سرکشی میکند. این صفت در ادبیات پندآموز فارسی همواره نکوهش شده و ابلیس و فرعون به عنوان مظهر و نماد شوم آن معرفی میشوند.
در ابعاد اجتماعی و سیاسی معاصر، مفهوم مستکبر از یک رذیلت اخلاقی فردی فراتر رفته و به جریانها، دولتها و قدرتهای زورگویی اطلاق میشود که با اتکا به ثروت و تسلیحات خود، به دنبال استعمار و استثمار ملتهای ضعیفتر (مستضعفان) هستند. از این رو، شناخت ابعاد این واژه هم در خودسازی فردی و هم در تحلیلهای کلان اجتماعی اهمیت بالایی دارد.