یعنی چه
عبارت «علی ولی الله» یک شعار و باور اعتقادی کلیدی در مذهب تشیع است. در لغت عرب، واژه «ولی» در این ترکیب به معنای جانشین، سرپرست و صاحباختیارِ مؤمنان پس از پیامبر اسلام (ص) است؛ همچنین این واژه به معنای دوست مقرب خدا نیز تعبیر میشود که نشاندهنده پیوند عمیق معنوی حضرت علی (ع) با پروردگار است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «عَلِيٌّ وَلِيُّ اللَّه» است که در خواندن روان و سرهم معمولاً به صورت «علیُّن ولیُّ الله» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، این عبارت مذهبی و اعتقادی به عنوان پاسخ سؤالاتی نظیر «شعار تشیع» یا «شهادت سوم اذان» کاربرد دارد که نسخه مکتوب و سنتی آن در متون قدیمی گاهی به صورت «علیا ولی الله» با ۱۱ حرف ثبت میشود.
به انگلیسی
در زبانهای دیگر این عبارت را با حفظ اصطلاح کلامی «ولی» یا ترجمه آن به عنوان سرپرست و دوست ترجمه میکنند؛ مانند عبارت انگلیسی که مفهوم ولایت و دوستی الهی را میرساند.
به فارسی
معادل و برگردان دقیق این عبارت به زبان فارسی «علی، سرپرست و دوستِ برگزیده خداست» میشود که اشاره مستقیم به مقام ولایت و امامت ایشان دارد.
در قرآن
خود عبارت ترکیبی «علی ولی الله» به صورت یکجا و مستقیم در متن قرآن نیامده است؛ اما طبق تفاسیر شیعه، ریشه معنایی آن در آیات متعددی تأیید شده است؛ از جمله آیه ولایت (سوره مائده، آیه ۵۵) که در شأن انگشتربخشی حضرت علی (ع) در رکوع نازل شد: «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا...». همچنین واژه «اولیاء الله» در آیاتی مثل آیه ۶۲ سوره یونس به کار رفته است.
نماد چیست
این عبارت نماد اصلی مذهب تشیع، رکن سوم اذان و اقامه شیعیان (به عنوان شهادت سوم و بدون قصد جزئیت واجب)، و پای ثابت هنر خطاطی، کتیبهنویسی و کاشیکاری در معماری اسلامی و شیعی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل علیا ولی الله
عبارت «علی ولی الله» تجلیبخش هسته مرکزی اعتقادات مذهب تشیع یعنی اصل ولایت و امامت است. این عبارت شهادت میدهد که حضرت علی (ع) پس از پیامبر اسلام (ص)، جانشین برحق، صاحباختیار جامعه اسلامی و مقربترین دوست خداوند روی زمین است.
گرچه این ترکیب لفظی به صورت یکجا در قرآن کریم ذکر نشده، اما بر اساس احادیث معتبر و تفاسیر فریقین، آیات متعددی مانند آیه ولایت در سوره مائده صراحتاً حق سرپرستی و ولایت را پس از خدا و رسول، متعلق به ایشان میدانند. امروزه این عبارت به عنوان شعار هویتی شیعیان در اذان، کتیبههای مساجد و آثار هنری به چشم میخورد.