یعنی چه
واجب مخیر یا واجب تخییری به تکلیفی گفته میشود که شارع مقدس چند گزینه را پیش روی مکلف میگذارد و فرد میتواند به دلخواه خود یکی را انتخاب و اجرا کند؛ با انجام هر کدام از آنها، تکلیف از گردن او ساقط میشود.
تلفظ
این اصطلاح به صورت «واجب مُخَیَّر» تلفظ میشود که در آن واژه مخیر بر وزن مُفَعَّل است.
در جدول
پاسخ جدول برای تکلیفی که در آن حق انتخاب بین چند چیز وجود دارد، «واجب مخیر» است که دقیقاً ۸ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون حقوقی و فقهی انگلیسی از اصطلاحات Optional Obligation یا Alternative Duty برای رساندن این مفهوم استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح مستقیماً از فقه و اصول اسلامی گرفته شده و در زبان عربی نیز به همین صورت به کار میرود.
به فارسی
معادلهای فارسی اصطلاح واجب مخیر شامل عباراتی چون تکلیف انتخابی، تکلیف اختیاری و وظیفه جایگزینی است.
در قرآن
این حکم کاملاً ریشه قرآنی دارد. بارزترین نمونه آن در آیه ۸۹ سوره مائده برای کفاره شکستن قسم آمده است که خداوند مکلف را بین سه کار مخیر میکند: اطعام ده فقیر، پوشاندن ده برهنه، یا آزاد کردن یک بنده. نمونه دیگر در آیه ۳۳ سوره مائده درباره مجازات محارب است.
جمعبندی و توضیح کامل واجب مخیر
واجب مخیر اصطلاحی فقهی و اصولی است و به تکالیفی اشاره دارد که در آنها فرد مکلف ملزم به انجام یک کار واحد و مشخص نیست، بلکه حاکم یا شارع چند گزینه قانونی و شرعی را پیش روی او قرار داده است. شخص واجد شرایط میتواند به میل و اختیار خود یکی از این امور را انتخاب و اجرا کند. با انجام هر یک از این گزینهها، فرمان الهی امتثال شده و تکلیف از گردن شخص ساقط میگردد.
معروفترین نمونه ملموس واجب مخیر در فقه اسلامی، کفاره روزهخواری عمدی در ماه مبارک رمضان است. فردی که عمداً روزه خود را باطل کند، موظف است یکی از سه کار مشخص شده را انجام دهد: یا ۶۰ روز روزه بگیرد، یا ۶۰ فقیر را سیر کند و یا یک بنده آزاد نماید. انتخاب هر کدام از این مسیرها پاداش کامل طاعت را دارد و نقطه مقابل آن واجب تعیینی (مانند نمازهای روزانه) است که هیچ جایگزینی برای آن وجود ندارد.