یعنی چه
پروژکتور دستگاهی است که به کمک سیستم نوری خود، تصاویر، ویدیوها و دادههای کامپیوتری را بزرگنمایی کرده و روی یک پرده یا دیوار سفید نمایش میدهد. همچنین این واژه به لامپهای بسیار قدرتمندی که برای روشن کردن فضاهای بزرگ مانند ورزشگاهها، استیجها یا محوطههای باز استفاده میشوند نیز اطلاق میگردد. از آنجا که این واژه یک فناوری مدرن و پرکاربرد است، یک مثال عینی از کاربرد روزمره آن، استفاده استاد در دانشگاه از این دستگاه برای انداختن اسلایدهای آموزشی روی پرده کلاس است تا همه دانشجویان بتوانند متن را به وضوح بخوانند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت [پْروْژِکْتُر] تلفظ میشود و از زبان فرانسوی وارد فارسی شده است. در گذشته و برخی متون قدیمیتر گاهی به صورت «پرژکتور» نیز ثبت و تلفظ میشده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به پرسشهایی مانند «دستگاه نمایش فیلم» یا «چراغ بزرگ روشنایی محوطهها»، واژه ۸ حرفی «پروژکتور» مد نظر است. کلمات مترادف دیگر مانند نورافکن، فراتاب و آپارات نیز بسته به تعداد حروف جدول کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای دستگاهی که تصویر را روی پرده میاندازد از واژه Projector استفاده میشود و برای نوع روشناییبخش و قوی آن واژه Searchlight یا Floodlight به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی متناسب با کاربرد این واژه، برای ابزار نمایش تصویر عبارت «جهاز عرض» یا «مسلاط» و برای ابزار تولید نور قوی عبارت «كشاف ضوئي» استفاده میشود.
به فارسی
فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای این واژه بیگانه دو معادل دقیق تصویب کرده است: واژه «فراتاب» برای دستگاهی که تصاویر و فیلم را بزرگنمایی و پخش میکند، و واژه «نورافکن» (یا پرتوافکن) برای دستگاهی که نور شدید تولید میکند.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه پروژکتور از واژه فرانسوی Projecteur وام گرفته شده است که خود در نهایت از ریشه لاتین Proicere به معنای «به جلو پرتاب کردن» میآید؛ این ریشه به خوبی مکانیسم دستگاه را که نور یا تصویر را به سمت جلو و روی پرده پرتاب میکند، توصیف میکند. واژههای همریشه فرنگی آن در فارسی شامل «پروژه» و «پروژکشن» هستند.
جمعبندی و توضیح کامل پروژکتور
واژه پروژکتور یک واژه وامگرفته شده از زبان فرانسوی است که در زبان فارسی جایگاه کاملاً تثبیتشدهای دارد. این کلمه دو کاربرد کاملاً متمایز اما مبتنی بر نور دارد؛ اول به عنوان دستگاهی دیجیتال و نوری جهت نمایش دادن فیلم، اسلاید و تصاویر بر روی پردههای بزرگ در کلاسها، سینماها و سالنهای همایش، و دوم به عنوان یک منبع نور بسیار قوی و وسیع برای روشنایی بخشیدن به محیطهای باز، فضاهای صنعتی و زمینهای ورزشی.
فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای بومیسازی این واژه فناوری، دو اصطلاح مجزا را پیشنهاد و تصویب کرده است. واژه «فراتاب» برای دستگاه پخش تصویر و واژه «نورافکن» برای دستگاه تولید نور قوی تعیین شدهاند که امروزه واژه نورافکن کاربرد عمومی و گستردهتری در میان مردم پیدا کرده است.