یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح معروف سیاسی و فلسفی است که ریشه در ادبیات مارکسیستی دارد. کارل مارکس از آن برای توصیف کارکرد اجتماعی دین در جامعه سرمایهداری استفاده کرد؛ به این معنا که مانند یک داروی مسکن، درد ناعدالتی را موقتاً تسکین میدهد و با ایجاد امیدهای واهی، جلوی قیام و اعتراض تودههای مردم را میگیرد. در اندیشههای معاصر (مانند آثار دکتر شریعتی)، مطرح شده که تنها دینِ در خدمت حاکمان جور نقش افیون را دارد، نه مذهب راستین.
تلفظ
ترکیب اضافی متشکل از واژه «افیون» (به معنی تریاک و ماده مخدر) و «تودهها» (به معنی عامه مردم).
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول با مضمون مایه غفلت مردم یا اصطلاح مارکس درباره دین، عبارت ۱۱ حرفی «افیون توده ها» مد نظر است.
به انگلیسی
این عبارت ترجمه مستقیم اصطلاح انگلیسی است که خود از متن آلمانی مارکس گردهبرداری شده است.
به عربی
در ادبیات سیاسی و فلسفی جهان عرب، برای اشاره به این مفهوم از عبارت «أفیون الشعوب» (افیون ملتها) استفاده میشود.
نماد چیست
در ادبیات سیاسی، گل خشخاش (به عنوان منبع استخراج تریاک) نماد خواب کردن و غافل نگه داشتن جامعه از واقعیتها است. همچنین اصطلاح «رویای افیونی» نمادی از فرو رفتن در توهم، سستی و بیخبری تودهها در برابر مشکلات اساسی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل افیون توده ها
عبارت «افیون تودهها» یکی از جنجالیترین و آشناترین اصطلاحات در فلسفه سیاسی و جامعهشناسی مدرن است که نخستین بار توسط کارل مارکس در کتاب «نقد فلسفه حق هگل» به کار رفت. مارکس با تشبیه دین به مادهای مخدر، استدلال میکرد که ساختارهای قدرتمند با استفاده از باورهای تسکیندهنده، رنج و فقر تودههای مردم را توجیه کرده و آنها را به پذیرش وضع موجود وادار میکنند، به طوری که جامعه توان اعتراض و بیداری را از دست میدهد.
با این حال، در طول تاریخ و به ویژه در تحلیلهای متفکران اسلامی معاصر مانند شهید مطهری و دکتر علی شریعتی، این دیدگاه مورد نقد و بازبینی قرار گرفته است. آنها مرزی میان «دین توحیدی و آگاهیبخش» و «دین حکومتی و تحریفی» قائل شدند و تبیین کردند که مذهب راستین همواره موتور محرکه و بیدارگر تودهها علیه ظلم بوده است و تنها شبهمذهب یا دینِ در خدمت طبقه حاکم است که کارکردی تخدیرکننده و افیونی پیدا میکند.