معنی
واژهٔ ضنین در لغت به کسی گفته میشود که نسبت به داشتههای ارزشمند و گرانبهای خود سختگیر است و تمایلی به بخشش یا اشتراکگذاری آنها با دیگران ندارد. این بخل میتواند مادی یا علمی باشد.
یعنی چه
وقتی کسی را ضنین خطاب میکنند، یعنی او نسبت به مال، اسرار، یا دانشی که در اختیار دارد بخل میورزد و آن را از دیگران پنهان یا دریغ میکند. این واژه نباید با «ظنین» به معنی بدگمان اشتباه شود.
مترادف
این کلمات همگی بر مفهوم خودداری از بخشش و خسیس بودن دلالت دارند.
متضاد
این واژهها نشاندهنده صفات دستودلبازی، کرم و ایثار در بخشش هستند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشه عربی «ض ن ن» مشتق شدهاند که به بخل در اشیای نفیس اشاره دارد.
تلفظ
این واژه با فتح ضاد و کسره نون اول تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «بخیل»، «خسیس» یا «ممسک»، واژه ۴ حرفی «ضنین» قرار میگیرد.
به انگلیسی
این معادلها برای توصیف فردی که تمایلی به بخشش مادی یا معنوی ندارد استفاده میشوند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای رساندن مفهوم خساست و بخل از این کلمات استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل، معادلهای سرهای چون «گرز» یا «کرمندار» برای صفت بخیل به کار میرفته است.
نماد چیست
این واژه نماد سنتی و تصویرسازی ملموسی (مثل حیوان یا گیاه) در فرهنگ عامه ندارد، اما در ادبیات اخلاقی و دینی، نماد بارز بخل علمی و دریغ کردن حقایق ارزشمند از نیازمندان است.
جمعبندی و توضیح کامل ضنین
واژهٔ «ضنین» یک کلمه با ریشهٔ عربی (از ماده ض ن ن) است که در زبان فارسی به معنای بخیل، خسیس و ممسک به کار میرود. این صفت بهویژه برای کسی استفاده میشود که در بخشیدن یا انتشار چیزهای بسیار نفیس، گرانبها یا علوم و دانشهای ارزشمند بخل میورزد و آن را از دیگران دریغ میکند. نمود بارز قرآنی این کلمه در آیه ۲۴ سوره تکویر («وَمَا هُوَ عَلَى الْغَیْبِ بِضَنِینٍ») آمده که اشاره دارد پیامبر اسلام در ابلاغ وحی و علوم غیبی هیچگونه بخلی ندارد.
نکتهٔ بسیار مهم در کاربرد این واژه، تمایز املایی و معنایی آن با کلمهٔ «ظنین» (با حرف ظ) است. «ظنین» از ریشه ظن میآید و به معنای بدگمان، مشکوک یا متهم است؛ در حالی که «ضنین» (با حرف ض) کاملاً معنای خساست و بخل را افاده میکند. اشتباه گرفتن این دو واژه به دلیل شباهت آوایی در فارسی بسیار رایج است اما از نظر لغوی دو معنای کاملاً مجزا دارند.