یعنی چه
تفاسیر روایی به آن دسته از آثار و متدولوژیهای تفسیر قرآن اطلاق میشود که مفسر در آنها برای تبیین، تایید و فهم معانی آیات، به طور عمده یا انحصاری بر سخنان، روایات و اخبار نقلشده از پیامبر اسلام (ص) و جانشینان و اهلبیت او تکیه میکند. این روش قدیمیترین شکل تفسیر قرآن به شمار میرود.
تلفظ
این عبارت از دو بخش تشکیل شده است: «تَفاسیر» که جمعِ تکسیر کلمهٔ تفسیر است، و «رَوایی» که صفت نسبی ساخته شده از روایت است.
در جدول
در کلمات متقاطع و جداول شرح در متن، این اصطلاح با تعداد ۱۱ حرف شناخته میشود. معادلهای دیگر آن تفاسیر مأثور یا تفاسیر نقلی هستند.
به انگلیسی
در متون آکادمیک و ترجمههای انگلیسی علوم قرآنی، از این عبارات برای رساندن مفهوم دقیق تفاسیر روایی استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی و منابع علوم حدیث، این اصطلاح را عمدتاً با عنوان تفاسیر مأثور یا نقلی میشناسند.
به فارسی
برگردان معنایی خالص این ترکیب به فارسی برابر است با «روشنسازیهای همراهبانقل» یا «تفسیرهای مبتنی بر گزارشهای حدیثی».
در قرآن
عین عبارت «تفاسیر روایی» در متن قرآن وجود ندارد. واژه «تفسیر» تنها یکبار در آیه ۳۳ سوره فرقان به کار رفته و مشتقات ریشه (ر-و-ی) نیز در قالب اصطلاحی حدیث در قرآن دیده نمیشوند.
جمعبندی و توضیح کامل تفاسیر روایی
تفاسیر روایی (یا همان تفاسیر مأثور) به عنوان دیرینهترین جریان تفسیری در جهان اسلام، بر این باور استوار است که بهترین و معتبرترین مفسر کلام الهی، پیامبر اکرم (ص) و به پیرو آن معصومین (ع) هستند. در این روش، مؤلفان تلاش میکنند تا حد امکان از اعمال نظر، اجتهاد شخصی و تحلیلهای عقلی پرهیز کرده و مستقیماً متن آیه را با روایات مستند قرینه و روشن سازند.
در میان دانشمندان اسلامی، شیعیان در تفاسیر روایی خود مانند «تفسیر البرهان» تنها روایاتِ رسیده از ائمه اطهار را حجت میدانند؛ در حالی که مفسران اهل سنت در آثاری همچون «تفسیر طبری» علاوه بر احادیث نبوی، اقوال و برداشتهای صحابه و تابعین را نیز مبنای نقل قرار میدهند. این سبک در مقابل «تفاسیر عقلی و اجتهادی» قرار میگیرد.