معنی
هُبَل نام یکی از مهمترین و بزرگترین خدایان باستانی و بتهای مورد پرستش قبیله قریش در کعبه، پیش از ظهور اسلام بود. در متون لغوی عربی نیز در تلفظهای دیگر (هَبَل/هَبِل) به معانی گرگ حیلهگر یا پیرمرد سالخورد نیز آمده است، اما شهرت اصلی آن در معنای اسمی همان بت معروف مکه است.
یعنی چه
این واژه در لغتنامهها و متون تاریخی به معنای بتی انساننما از جنس عقیق سرخ با دست طلایی است که به عنوان خدای باران، باروری یا پیشگویی و قرعهکشی با تیرهای کمان (استقسام بازلام) شناخته میشد و مشرکان برای تصمیمات مهم خود به آن رجوع میکردند.
مترادف
در متون تاریخی و ادبی، واژههای بت، صنم و وثن دقیقترین معادلها برای اشاره به هبل هستند.
متضاد
از آنجا که هبل یک اسم خاص است، متضاد لغوی مستقیم ندارد، اما از نظر مفهومی و عقیدتی در تقابل کامل با الله و یکتاپرستی قرار میگیرد.
ریشه
پژوهشهای زبانشناسی نشان میدهند که این واژه احتمالاً ریشه در سنتهای کنعانی و آرامی دارد و ترکیبی از «هو بَعْل» (به معنی او همان بعل است) میباشد که توسط عمرو بن لحی از شام به مکه آورده شد. در زبان عربی نیز واژه هَباله به معنی غنیمت با آن همریشه تلقی شده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «بت بزرگ قریش»، «بت معروف مکه قبل از اسلام» یا «بتی در کعبه»، کلمه ۳ حرفی «هبل» مد نظر است.
به انگلیسی
نام این معبود باستانی در زبان انگلیسی به صورت اسم خاص Hubal نگاشته میشود و برای توصیف ماهیت آن از کلمات idol یا deity استفاده میگردد.
جمعبندی و توضیح کامل هبل
«هُبَل» نام بزرگترین و بااهمیتترین بت در مکه پیش از ظهور اسلام بود. این بت که مجسمهای انساننما ساخته شده از عقیق سرخ با یک دست طلایی بود، در درون خانه کعبه نگهداری میشد و قبیله قریش و دیگر مشرکان شبهجزیره عربستان آن را مظهر پیشگویی، باران و تصمیمگیریهای بزرگ میدانستند.
اگرچه نام هبل برخلاف بتهای لات، عزی و منات به صراحت در متن قرآن نیامده است، اما در روایات تاریخی و احادیث اسلامی نقش بسیار پررنگی دارد. شعار معروف ابوسفیان در جنگ احد («اعل هبل») و پاسخ مسلمانان به آن، از نقاط عطف تاریخ اسلام است. این بت در سال هشتم هجری و همزمان با فتح مکه، به دست پیامبر اسلام (ص) و حضرت علی (ع) در هم شکسته و برای همیشه نابود شد.
از نظر ریشهشناسی، زبانشناسان معتقدند واژه هبل احتمالاً از سنتهای آرامی و شمال عربستان (ترکیب هو-بعل) وارد فرهنگ مکه شده است. نباید این کلمه را با واژه عامیانه «هول» یا نام تلسکوپ فضایی «هابل» اشتباه گرفت.