یعنی چه
عبارت «قابل ترحم» به فرد، حیوان یا وضعیتی اطلاق میشود که به دلیل سختی، ناتوانی، فقر یا رنج شدید، حس دلسوزی و مهربانی دیگران را برمیانگیزد. این صفت ترکیبی از کلمه عربی «قابل» به معنای شایسته و «ترحم» به معنای شفقت و مهربانی ساخته شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «قـابِـلِ تَـرَحُّـم» (ghābel-e tarahhom) است که در آن حرف حاء مشدد و دارای مصوت ضمه (ـُ) است.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، واژه «قابل ترحم» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «رقتانگیز» یا «مستحق دلسوزی» به کار میرود و دقیقاً دارای ۸ حرف است.
به انگلیسی
رایجترین معادلهای انگلیسی برای این عبارت Pitiful و Pathetic هستند. همچنین در زبانهای دیگر مانند عربی معادل «مثير للشفقة» و در ترکی استانبولی معادل «Acınası» استفاده میشود.
به فارسی
واژگان هممعنی و مترادف آن در زبان فارسی شامل رقتانگیز، ترحمانگیز، اسفبار، رقتبار، جگرسوز و بینوا هستند. در مقابل، کلماتی مانند قسیالقلب، بیرحم و رشکبرانگیز به عنوان متضاد آن شناخته میشوند.
در قرآن
خود ترکیب صفت «قابل ترحم» در متن قرآن کریم نیامده است، اما ریشه اصلی بخش دوم آن یعنی «ر ح م» در قالب نامهای الهی مانند الرحمن و الرحیم و واژههایی چون رحمة و تراحم، صدها بار برای اشاره به رحمت و بخشایش الهی تکرار شده است.
نماد چیست
عبارت قابل ترحم یک مفهوم توصیفی، احساسی و زبانی برای بیان حالت رقتبار است و نماد مادی، ملموس یا مابازای نشانهشناختی خاصی در فرهنگ عامه، اسطورهها یا هنرهای تجسمی برای آن ثبت نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل قابل ترحم
عبارت «قابل ترحم» یک صفت مرکب در زبان فارسی است که از ترکیب دو واژه با ریشه عربی ساخته شده و برای توصیف شرایط، رفتارها یا افرادی به کار میرود که شدت رنج، ناتوانی یا بدبختی آنها دل هر بینندهای را به درد میآورد و حس شفقت و دلسوزی انسانی را برمیانگیزد.
این واژه در لغتنامههای معتبری چون دهخدا و معین به معنای مستحق رحم و رقتانگیز آمده است. بررسی ریشهشناختی آن ما را به مفاهیم عمیقتری از رحمت، مهربانی و پیوندهای عاطفی میان انسانها مرتبط میسازد که در فرهنگ معنوی و ادبیات کلاسیک فارسی نیز تجلی فراوانی دارد.
در کاربردهای روزمره، این کلمه بار معنایی غمانگیزی دارد و مترادفهای متعددی مانند اسفبار، رقتبار و بینوا برای آن یافت میشود. استفاده از این واژه در متون ادبی یا گفتارهای عادی، معمولاً نشاندهنده موضع ناتوانی در طرف مقابل و برانگیختگی حس اخلاقیِ یاریرسانی در گوینده است.