یعنی چه
واژه دهاری (دهری) در اصطلاح عقیدتی به کسی گفته میشود که به پدیدآورنده و مدبر جهان ایمان ندارد و پیدایش و زوال همه پدیدهها را به طبیعت و گردش روزگار (دهر) نسبت میدهد که معادل ماتریالیست یا مادیگرا است. این واژه از سویی دیگر بر اساس ریشههای کهن فارسی، دَهار نیز تلفظ شده که به معنای غار، شکاف کوه و دره ژرف به کار میرفته است.
تلفظ
تلفظ این واژه در کاربرد عقیدتی و کلامی به صورت «دَهْری» (Dahrī) است که یای نسبت به آن متصل شده است. در متون اصیل و کهن فارسی به صورت «دَهار» (Dahār) نیز ثبت شده است.
در جدول
این کلمه با ۵ حرف در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان پاسخ برای راهنماهای «مادیگرا»، «طبیعیمذهب»، «ملحد» یا «شکاف کوه و غار» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای مفهوم فلسفی و عقیدتی آن واژگان فلسفی مادیگرایی و برای ریشه فارسی آن واژگان مربوط به عوارض زمینشناسی به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی تفکر دهری گری به آیه ۲۴ سوره جاثیه بازمیگردد که در آن منکران معاد میگویند ما را چیزی جز دهر (روزگار) هلاک نمیکند.
به فارسی
برابرهای فارسی این واژه با توجه به بستر متن تعیین میشود. در ادبیات کلامی و دینی به معنی «روزگارپرست»، «گیتیگرا» و «طبیعیمذهب» است و در متون جغرافیایی و کهن پهلوی به معنای «شکاف»، «دهاز» و «دره» بازخوانی میشود.
نماد چیست
این واژه در ادبیات و تاریخ ادیان، نماد و مظهر تفکری است که جهان آخرت، آفریننده و امور ماورایی را انکار کرده و همهچیز را محدود به ماده، طبیعت و گذر زمان مادی میداند.
جمعبندی و توضیح کامل دهاری
واژه دهاری (در اصل دَهْری یا دَهار) یک کلمه ذووجوه در زبان و ادبیات فارسی است. از یک سو با ریشه عربی «دهر»، اشاره به مکتب عقیدتی دهریه دارد؛ افرادی که به صانع جهان معتقد نبوده و تغییرات عالم را صرفاً ناشی از گردش روزگار میدانستند. این مفهوم در قرآن کریم نیز مورد نقد قرار گرفته است.
از سوی دیگر، در لغتنامههای کهن فارسی مانند دهخدا، صورت «دَهار» به عنوان واژهای اصیل به معنی غار و دره ژرف ضبط شده است. بنابر این بسته به بستر متن، این واژه پنج حرفی میتواند به یک مفهوم عمیق فلسفی-کلامی یا یک پدیده طبیعی و جغرافیایی اشاره داشته باشد.