نافه گشائی یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل نافه گشائی

واژهٔ «نافه‌گشایی» از ترکیبات بسیار زیبا و نغز در شعر و پیشینهٔ ادبی زبان فارسی است. معنای حقیقی و مادی آن، باز کردن گرهِ کیسهٔ نافه (اندام غده‌ای آهوی نر خطا که حاوی مادهٔ بسیار خوش‌بوی مشک است) می‌باشد. اما شاعران بلندآوازهٔ پارسی‌گوی، این واژه را از پوستهٔ مادی‌اش خارج کرده و به عنوان کنایه‌ای لطیف برای معطر ساختن فضا، پراکندن شمیم دل‌انگیز و عطرافشانی به کار برده‌اند.

در ادبیات عرفانی و عاشقانه، این اصطلاح نماد بسیار مهمی است؛ نافه‌گشایی اغلب استعاره‌ای از باز شدن و افشان شدن زلف سیاه و مشک‌بوی معشوق است که با تکان خوردن آن، شمیم عشق در تمام جهان پخش می‌شود. همچنین در سیر و سلوک عرفانی، به معنای تجلی پیدا کردن انوار الهی و فاش شدن رازهای پنهان معنوی برای سالکان است که فضای جانشان را عطرآگین می‌کند.

شاهدی بر این مدعا، بیت معروف حکیم لسان‌الغیب، حافظ شیرازی است که می‌فرماید: «به ادب نافه‌گشایی کن از آن زلف سیاه / جای دلهای عزیز است به هم برْمزنش». در این بیت، حافظ با ظرافتی بی‌نظیر، زلف معشوق را به نافه‌ای پر از مشک تشبیه کرده که باز شدنش عالم را معطر می‌کند و در عین حال، پناهگاه دل‌های عاشقان است.