معنی
ژله فرآوردهای غذایی و شفاف است که به صورت مایع آماده شده و پس از سرد شدن در یخچال، بافتی منسجم، ارتجاعی و لرزان پیدا میکند. این خوراکی معمولاً به عنوان دسر مصرف میشود.
یعنی چه
واژه ژله در اصطلاح عامیانه و آشپزی به هر نوع ماده خوراکی اطلاق میشود که ماده اصلی آن ژلاتین حیوان یا پکتین گیاهی باشد و پس از حل شدن در مایعات، حالتی ژلاتینی و منعطف به خود بگیرد.
مترادف
در واژهنامههای رسمی زبان فارسی مانند فرهنگ دهخدا و عمید، معادل اصیل و سره واژه ژله را «لرزانک» نامیدهاند که به ویژگی فیزیکی و لرزان این دسر اشاره دارد.
متضاد
این کلمه متضاد مستقیم و واژگانی در زبان فارسی ندارد؛ اما از نظر بافت فیزیکی و حالت ماده، میتوان مواد جامدِ سفت یا مایعات کاملاً روان را مخالف حالت ژلهای دانست.
ریشه
واژه ژله از کلمه فرانسوی Gelée وارد زبان فارسی شده است. ریشه نهایی آن به واژه لاتین Gelata به معنی «یخزده» یا «منجمد» و ریشه هندواروپایی -gel به معنای سردی و یخ برمیگردد.
جمله سازی
در جدول
در جداول شرح در متن یا کلمات متقاطع، پاسخ طراحان برای راهنمای «دسر لرزان»، «لرزانک» یا «نوعی دسر فرنگی»، کلمه ۳ حرفی «ژله» است.
به انگلیسی
در انگلیسی آمریکایی برای دسر ژله از واژه Gelatin dessert یا نام تجاری Jell-O استفاده میشود، در حالی که در انگلیسی بریتانیایی به آن Jelly میگویند. در زبان عربی اصیل به آن هُلام و در ترکی جوله گفته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل ژله
واژه ژله یک وامواژه فرانسوی است که سالهاست به شکل گسترده وارد زبان و فرهنگ آشپزی ایرانی شده است. این واژه به دسر یا مادهای نیمهجامد، شفاف و بافت لرزان اشاره دارد که به دلیل داشتن ماده ژلاتین، پس از قرار گرفتن در محیط سرد شکل قالب را به خود میگیرد. فرهنگستان زبان و ادب فارسی معادل «لرزانک» را برای آن تصویب کرده است که به خوبی ویژگی فیزیکی این ماده را توصیف میکند.
از منظر نمادین و فرهنگی، ژله در ادبیات مدرن و محاوره به عنوان نمادی از انعطافپذیری بالا، سستی، عدم ثبات و ساختار متزلزل به کار میرود. این فرآورده به دلیل سبکی و هضم آسان، کاربرد گستردهای در رژیمهای غذایی بیمارستانی و دسر کودکان دارد و ریشه زبانی آن نیز به مفهوم یخزدگی و انجماد در زبانهای باستانی هندواروپایی پیوند خورده است.