یعنی چه
مجرای برائت یک اصطلاح تخصصی در دانش اصول فقه و حقوق اسلامی است. مجرا در لغت یعنی محل جریان، و این اصطلاح در واقع به معنای «محدوده، قلمرو یا مواردی است که قانونگذار یا قاضی حق دارد اصل برائت (فرض بیگناهی یا عدم تکلیف) را در آن جاری کند». به زبان ساده، هرگاه مکلف یا شهروند در اصل وجود یک تکلیف، قانون یا جرم شک داشته باشد و هیچ دلیل قانونی برای آن پیدا نکند، آن موقعیت تبدیل به مجرای برائت میشود؛ یعنی فرض بر این گذاشته میشود که تکلیفی وجود ندارد و شخص آزاد است.
تلفظ
واژه اول از ریشه ج-ر-ی (مَجریٰ به معنی محل روان شدن) و واژه دوم از ریشه ب-ر-ء (بَراءَة به معنی پاک شدن از عیب یا تهمت) است.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول کلمات متقاطع در مسابقات و سرگرمیها.
به انگلیسی
برگردانهای تخصصی اصطلاح در نظامهای حقوقی انگلیسیزبان.
به عربی
عبارت اصلی اصولی در متون فقهی و منابع اصلی حقوق اسلامی.
نماد چیست
در مفاهیم حقوقی مدرن و کلاسیک، نماد این واژه و اصلِ پشت آن، «ترازو» (به نشانه عدالتی که کفه آن بدون دلیل قاطع به سمت گناهکار بودن سنگینی نمیکند) یا «زنجیرهای گسسته» (به نشانه آزادی انسان از بند تکالیف مشکوک و بیدلیل) است.
جمعبندی و توضیح کامل مجرای برائت
اصطلاح «مجرای برائت» یکی از پایههای کلیدی در دانش اصول فقه و حقوق است که مرزهای آزادی شهروندان و مکلفان را تعیین میکند. در واقع، هرگاه در جامعه یا شریعت، اصلِ وجود یک قانون، وظیفه یا جرم مورد شک قرار گیرد و هیچ سند و مدرک معتبری برای اثبات آن یافت نشود، حقوقدانان و فقها آن موقعیت را «مجرای برائت» مینامند. در این حالت، اصل بر بیگناهی و عدم مسئولیت فرد گذاشته میشود تا از تفتیش عقاید یا تحمیل وظایف خودسرانه جلوگیری شود.
برای درک ملموستر این مفهوم، اصولیون اصطلاح «شک در اصل تکلیف» را به کار میبرند؛ به این معنا که تا زمان ارائه یک قانون شفاف و بدون ابهام از سوی قانونگذار، هیچکس را نمیتوان به دلیل انجام ندادن کاری مجازات یا بازخواست کرد. این واژه از ترکیب دو کلمه عربی مجری و برائت ساخته شده و ریشه کلمه برائت در قرآن کریم نیز در سوره توبه (که به سوره برائت معروف است) به معنی بیزاری و قطع تعهد به کار رفته است.