یعنی چه
واژه مسمعة مؤنث مسمع و از ریشه عربی سمع است. این کلمه در متون کهن به دو معنای عمده به کار رفته است: یکی صفت به معنای زنی که میشنود یا صدا را به گوش دیگران میرساند، و دیگری اسم به معنای زن آوازهخوان، نوازنده و کنیزکان مغنیه که در مجالس بزم هنرنمایی میکردند. در کاربردهای مدرنتر نیز گاهی به ابزارها یا گوشیهای شنوایی اطلاق میشود.
تلفظ
این واژه به صورت مُسْمِعَة تلفظ میشود؛ میم اول دارای ضمه، سین ساکن، میم دوم دارای کسره و عین دارای فتحه است.
در جدول
در بازیهای جدول کلمات، کلمه مسمعة به عنوان پاسخ برای طراحان سوال با راهنمای «زن آوازهخوان» یا «زن شنونده» کاربرد دارد و یک واژه ۵ حرفی است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به سیاق متن، میتوان از عبارت Female listener برای معنای شنونده و از Female singer یا Female entertainer برای اشاره به زن آوازهخوان استفاده کرد.
به عربی
این کلمه اصالتاً عربی و مشتق از باب افعال است. در خود زبان عربی به زن آوازهخوان یا زنی که دیگران را به شنیدن وا میدارد اشاره دارد.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل شنونده (مؤنث)، نیوشنده، نوازنده و کنیز آوازهخوان است. متضاد آن در زبان عربی واژه صمّاء به معنای زن کر است.
در قرآن
خود کلمه مؤنث «مُسْمِعَة» در قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما مشتقات دیگر این ریشه از باب افعال دیده میشود. به عنوان نمونه، شکل مذکر آن یعنی «مُسْمِع» در آیه ۲۲ سوره فاطر آمده است: «وَمَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ» که به معنای رساننده صدا به گوش مردگان است.
جمعبندی و توضیح کامل مسمعة
واژه «مسمعة» یک لغت اصیل عربی از ریشه «س م ع» است که به زبان و ادبیات فارسی راه یافته است. این کلمه از نظر ساختار صرفی، اسم فاعل مؤنث از باب افعال (إسماع) است. معنای لغوی آن به زنی اشاره دارد که شنواست یا آوا و سخنی را به گوش دیگران میرساند.
در ادبیات و متون کهن فارسی و عربی، این واژه کاربردی استعاری و خاص نیز داشته و به عنوان صفت یا اسم برای کنیزکان آوازهخوان و زنان مغنیه در مجالس بزم استفاده میشده است. علاوه بر این، در اصطلاحات فنیتر و معاصر، گاه به ابزاری که به شنیدن کمک میکند نیز مسمعه میگویند.
اگرچه این لفظ مؤنث در متن قرآن مجید عیناً ذکر نشده، اما صورت مذکر آن یعنی «مسمع» در سوره فاطر برای بیان مفهوم تفهیم و شنواندن به کار رفته است. شناخت این واژه به درک بهتر اشعار کلاسیک و حل جدول کلمات متقاطع کمک شایانی میکند.