یعنی چه
خرفت شدن به معنای از دست رفتن یا ضعیف شدن عقل، حواس و تواناییهای ذهنی است که به طور ویژه در اثر بالارفتن سن، کهولت و فرتوتی رخ میدهد. در این حالت فرد دچار حواسپرتی، کندی در درک مطالب و فراموشی میشود. در متون کهن نیز گاه این واژه به معنی مبهوت، متحیر و شگفتزده شدن به کار رفته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب مصدری به صورت [خِ رِ فْ تْ شُ دَ نْ] (xereft šodan) است. واژهٔ «خرفت» از ریشهٔ عربی «خَرَف» گرفته شده اما در زبان فارسی با ساختار آوایی متفاوتی تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی نظیر «خرفت شدن» (۷ حرف)، «خرف شدن» (۷ حرف) یا «فرتوت شدن» به عنوان پاسخ طراحان جدول برای راهنمای «کمعقل شدن در پیری» به کار میروند.
به انگلیسی
برای انتقال این مفهوم در زبان انگلیسی، بسته به بافت متن از واژه senile (برای زوال عقل پیری) یا اصطلاحات عامیانهتری مثل becoming stupid یا brain-dead استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی ریشه اصلی این واژه یعنی «الخَرَف» به کار میرود که به معنای اختلال ذهنی ناشی از کهولت سن است. همچنین اصطلاحات علمیتر مانند «زوال عقل» نیز استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای فارسی و واژگان هممعنی برای این اصطلاح عبارتند از: کندذهن شدن، فرتوت شدن، کودن شدن، پخمه شدن، حواسپرت شدن، منگ شدن و از کار افتادن حواس. در مقابل، واژههایی چون باهوش شدن، هوشیار شدن و برنا شدن متضادهای آن به شمار میروند.
نماد چیست
این اصطلاح در فرهنگ عامه دارای نماد تصویری یا حیوانی رسمی و خاصی نیست؛ اما در ادبیات و فرهنگ زبانی، نمادی آشکار از فرسودگی ذهنی، زوال قوای بدنی، و رسیدن به زمستان و پایان عمر انسان محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل خرفت شدن
اصطلاح «خرفت شدن» در زبان فارسی به معنای کاهش شدید قوای ذهنی، کندفهمی و حواسپرتی است که عمدتاً بر اثر بالا رفتن سن و کهولت رخ میدهد. ریشهٔ این واژه به کلمه عربی «خَرَف» بازمیگردد که در اصل به معنای فصل پاییز یا چیدن میوه در پاییز بوده و به صورت مجازی به پاییز عمر انسان و فرو ریختن برگهای عقل و آگاهی اطلاق شده است.
این مفهوم اگرچه با همین لفظ در قرآن کریم ذکر نشده، اما به عنوان یک واقعیت زیستی در قالب عبارت قرآنی «أَرْذَلِ الْعُمُرِ» (پستترین دوران عمر) در آیاتی از سورههای نحل و حج توصیف شده است؛ جایی که انسان پس از کسب دانش فراوان، در پیری دچار فراموشی شده و توان ذهنی خود را از دست میدهد.
در کاربردهای امروزی و حل جدول، این واژه معادل فرتوتی، کودن شدن و از دست رفتن هوشیاری است و در زبانهای دیگر نظیر انگلیسی با واژگانی چون Senile و در ترکی با Bunamak همارز است که همگی بر زوال عقل در دوران سالخوردگی دلالت دارند.