یعنی چه
واژه «بالصبر» از ترکیب حرف جر «بِـ» (به معنی با، به وسیله) و اسم «الصَّبْر» (به معنی شکیبایی و خودنگهداری) تشکیل شده است. این اصطلاح به رویکردی اشاره دارد که در آن فرد در مواجهه با سختیها، مصائب یا زمان انتظار، مهار نفس خود را حفظ کرده و دست به ناشکیبایی نمیزند.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی و قرائت قرآن به صورت «بِالصَّبْر» (be-s-sabr) تلفظ میشود که در آن همزه وصل و حرف لام خوانده نمیشوند و حرف صاد دارای تشدید است.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «با شکیبایی در قرآن» یا ترکیبی با این مفهوم، کلمه ۶ حرفی «بالصبر» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این واژه در زبان انگلیسی از عباراتی استفاده میشود که نشاندهنده همراهی با صبر یا پایداری گامبهگام است.
به عربی
از آنجا که خود واژه اساساً عربی است، معادلهای مفهومی آن در همان زبان شامل عباراتی است که بر تابآوری و حبس نفس تأکید دارند.
به فارسی
در برگردان دقیق روان به زبان فارسی، بهترین جایگزینها عبارتند از: «بردبارانه»، «با پایداری» و «با شکیبایی».
در قرآن
این ترکیب دقیقاً به همین صورت دو بار در قرآن کریم تکرار شده است: آیه ۴۵ سوره بقره («وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ») و آیه ۱۵۳ سوره بقره («يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ»). در این آیات، خداوند مؤمنان را دعوت میکند که در مواجهه با شداید روزگار از دو نیروی بزرگ یعنی صبر (که در روایات تفسیری به روزه نیز تعبیر شده) و نماز یاری بجویند.
جمعبندی و توضیح کامل بالصبر
واژه «بالصبر» یک ترکیب عربی راه یافته به فرهنگ و ادبیات اسلامی است که از حرف جر «بِ» و اسم معرفه «الصبر» ساخته شده و به طور دقیق معنای «به وسیله شکیبایی» یا «با بردباری» را افاده میکند. ریشه اصلی این کلمه به ماده (ص ب ر) بازمیگردد که مفهوم مهار کردن، حبس و نگهداری نفس در برابر جزع و بیتابی را در خود نهفته دارد.
این اصطلاح در قرآن کریم جایگاه ویژهای دارد و دو بار در سوره مبارکه بقره در کنار دستور به اقامه نماز ذکر شده است، جایی که به مؤمنان توصیه میشود در برابر طوفان حوادث و سختیهای مسیر تکامل، از دو سپر نیرومند یعنی خویشتنداری (صبر) و اتصال به منبع غیب (نماز) مدد جویند. در روایات معصومین، یکی از مصادیق برجسته این صبر، روزهداری معرفی شده است.
در قلمرو فرهنگ و ادبیات نیز حضرت ایوب (ع) به عنوان مظهر و نماد عینی این واژه شناخته میشود که مصائب سنگین را «بالصبر» پشت سر گذاشت. گیاه آلوئهورا (صبر زرد) نیز در اشعار به دلیل طعم تلخ و مقاومت بالایش در خشکی، همواره نمادی مادی از سختی و در عین حال ثمربخشی فرآیند شکیبایی بوده است.