یعنی چه
خرمدین در لغت به معنای «دینِ شادمان، خوش و پاک» است. در اصطلاح تاریخی، نام یک آیین و جنبش اجتماعی-مذهبیِ ایرانی و مقتدر در برابر خلافت عباسیان بود که ریشه در باورهای مزدکی و زرتشتی داشت. مشهورترین رهبر این جنبش بابک خرمدین بود. در برخی منابع اسلامی به دلیل تقابل مذهبی و سیاسی، مجازاً به معنای «اباحتی» (کسی که محرمات دینی را مباح میداند) نیز به کار رفته است.
تلفظ
این واژه از دو بخش «خُرَّم» (با تشدید روی حرف ر و سکون م) و «دین» تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح ۶ حرفی «خرم دین» است. همچنین عباراتی نظیر خرمی، بابکیه و محمره (سرخجامگان) نیز به عنوان پاسخهای جایگزین و مرتبط کاربرد دارند.
به انگلیسی
در متون تاریخی و آکادمیک انگلیسی، برای اشاره به پیروان این جنبش از واژه Khurramites و برای نامیدن خودِ آیین از Khurramdīnīyah استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای اشاره به این جنبش تاریخی و پیروان آن از معادل Hürremiler استفاده میگردد.
در قرآن
اصطلاح خرمدین یک واژه و عنوان کاملاً تاریخی و فارسی مربوط به قرون دوم و سوم هجری است؛ بنابراین اساساً در متن قرآن کریم نیامده و ریشه عربی قرآنی ندارد.
نماد چیست
نماد اصلی خرمدینان «رنگ سرخ» بود. پیروان این آیین به نشانهٔ اعتراض مدام علیه خلفای عباسی (که لباس رسمیشان سیاه بود)، جامه و پرچمهای سرخرنگ را به عنوان نماد جنبش خود انتخاب کردند؛ به همین دلیل در منابع تاریخی عربی به آنها «المُحمّره» یا سرخجامگان میگفتند.
جمعبندی و توضیح کامل خرم دین
خرمدین نام یک جنبش بزرگ مذهبی، اجتماعی و سیاسی در تاریخ ایران است که در دوران خلافت عباسیان به اوج شکوفایی و مبارزه رسید. ریشههای اعتقادی این آیین به باورهای زرتشتی و مزدکی بازمیگشت و پیروان آن تلاش میکردند تا هویت اصیل ایرانی را در برابر سلطه خلفای بغداد زنده نگاه دارند. نام این آیین ترکیبی از «خرم» و «دین» است که به معنای رویکرد شادمانه و پاک به دینداری بوده و پیروانش خود را به این نام میخواندند.
مشهورترین و نامآورترین چهرهٔ این جنبش، بابک خرمدین است که سالها در قلعه بذ در برابر ارتش خلافت عباسی مقاومت کرد. خرمدینان به دلیل پوشیدن لباسهای یکدست سرخ در میدان جنگ و زندگی روزمره، در منابع عربی به «محمره» یا سرخجامگان شهرت یافتند که این رنگ نماد پایداری، قیام و اعتراض آنان در برابر پرچمهای سیاه عباسیان بود.