یعنی چه
پتانسیل پس همایهای مهاری، یک فرآیند الکتریکی موضعی در علوم اعصاب است. زمانی که ناقل عصبی مهاری به گیرندههای سلول بعدی (پسهمایهای) متصل میشود، با باز کردن کانالهای پتاسیم یا کلر، ولتاژ داخل سلول را منفیتر (هایپرپلاریزه) میکند. این عمل باعث دور شدن سلول از آستانه تحریک و در نتیجه مهار فعالیت آن میشود.
تلفظ
تلفظ این عبارت علمی به صورت بخشبهبخش عبارت است از: پُتانسیل (فرانسوی) + پَس (فارسی) + هَمایهای (مأخوذ از همایه) + مَهاری (عربی-فارسی).
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح دقیق علمی ۲۱ حرف دارد. واژه مخفف آن نیز «پتاپس مهاری» است.
به انگلیسی
در متون پزشکی و فیزیولوژی بینالمللی، این پدیده را با نام Inhibitory Postsynaptic Potential میشناسند که علامت اختصاری جهانی آن IPSP است.
به فارسی
واژه «همایه» مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای واژه بیگانه «سیناپس» است؛ بنابراین معادل دقیق فارسی آن پتانسیل پسهمایهای مهاری و شکل خلاصه شده آن «پتاپس مهاری» نام دارد.
نماد چیست
در نمودارها و کتابهای فیزیولوژی اعصاب، برای نمایش این پتانسیل آرامشبخش و مهارکننده از نماد اختصاری IPSP استفاده میشود که نقطه مقابل EPSP (تحریکی) است.
جمعبندی و توضیح کامل پتانسیل پس همایه ای مهاری
پتانسیل پس همایهای مهاری (IPSP) یکی از کلیدیترین مفاهیم در درک چگونگی مدیریت اطلاعات در دستگاه عصبی است. فرآیند انتقال پیام در محل سیناپسها همیشه به شکل تحریکی نیست؛ بلکه بدن برای حفظ تعادل و جلوگیری از تحریک بیش از حد سلولهای عصبی (که میتواند منجر به اختلالاتی مثل تشنج شود)، نیاز به سازوکارهای بازدارنده دارد. این پتانسیل دقیقاً همین نقش مهارکنندگی را ایفا میکند.
وقتی یک ریزساختار عصبی پیام مهاری صادر میکند، با باز کردن کانالهای یونی غشا و ورود یونهای منفی کلر یا خروج یونهای مثبت پتاسیم، بار الکتریکی درون سلول را به شدت منفی میکند. این حالت که به آن بیشقطبیده شدن میگویند، سلول را در وضعیت استراحت عمیق قرار میدهد و مانع از شکلگیری پتانسیل عمل یا همان پیام عصبی جدید میشود.
در نهایت، برآیند این پتانسیلهای مهاری در کنار پتانسیلهای تحریکی است که مشخص میکند یک نورون باید پیامی را منتقل کند یا خیر. اصطلاح «همایه» نیز از ابداعات هوشمندانه فرهنگستان برای جایگزینی واژه سیناپس است که به زیبایی مفهوم کنار هم آمدن دو سلول را میرساند.