یعنی چه
در ایران باستان که هر ماه را ۳۰ روز حساب میکردند، سال شمسی ۳۶۰ روز میشد. برای جبران ۵ روز باقیمانده تا سال کامل، در پایان اسفندماه ۵ روز اضافه میکردند که به آن «بهیزک» میگفتند. همچنین به سالی که پس از هر ۱۲۰ سال، یک ماهِ سیزدهم به عنوان کبیسه بزرگ به آن اضافه میشد تا گردش فصول هماهنگ بماند، سال بهیزک میگفتند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت بِهیزَک (به کسر باء و فتح زاء) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «بهیزک» معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهای 'کبیسه ایران باستان'، 'پنج روز پایان سال' یا 'پنجه دزدیده' کاربرد دارد.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی و فرنگی برای اشاره به این مفهوم از واژگان مربوط به روزهای کبیسه یا روزهای افزوده به تقویم استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای اشاره به روزهای اضافی تقویم و روز کبیسه از این اصطلاح استفاده میکنند.
به فارسی
واژههای هممعنی و برگردانهای دیگر این اصطلاح در متون مختلف فارسی شامل پنجه، پنجهٔ دزدیده، پنجک و اندرگاه است.
نماد چیست
این ۵ روز اضافه در فرهنگ ایران باستان، مرز میان سال کهنه و سال نو به شمار میرفت و نمادی از به تعادل رساندن گردش روزگار، نوزایی طبیعت و نظم تقویمی بود.
جمعبندی و توضیح کامل بهیزک
واژه «بهیزک» یکی از اصطلاحات اصیل و کهن در گاهشماری ایران باستان است. از آنجا که در آن دوران هر ماه دقیقاً ۳۰ روز محسوب میشد، سال تقویمی ۳۶۰ روزه بود؛ ایرانیان برای پر کردن خلاء ۵ روزه تا سال حقیقی، ۵ روز افزوده را در پایان اسفندماه محاسبه میکردند و به آن بهیزک یا اندرگاه میگفتند.
علاوه بر این، واژه بهیزک به محاسبات بزرگتر تقویمی نیز اشاره داشت؛ یعنی سالی که هر ۱۲۰ سال یکبار، یک ماه سیزدهم به آن افزوده میشد تا فصول و آیینها در جای خود ثابت بمانند. این واژه ریشه در زبان پهلوی (پارسی میانه) و کلمه «وَهیجَک» دارد و نشاندهنده دقت بالای ایرانیان باستان در نجوم و زمانسنجی است.