یعنی چه
«شش امامی» به دستهای از شیعیان گفته میشود که سلسلهٔ امامت را پس از امام جعفر صادق (ع)، امام ششم شیعیان اثناعشری، به فرزندش اسماعیل یا نوهاش محمد بن اسماعیل منتقل کردند. این اصطلاح در متون تاریخ ادیان و مذاهب، اشاره به شکلگیری اولیهٔ فرقهٔ اسماعیلیه دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «شِش اِمامی» است که از واژهٔ فارسی شش و کلمهٔ عربی امام به همراه یای نسبت ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «فرقه یا مذهب شش امامی» یا «نام دیگر اسماعیلیان نخستین»، واژهٔ ۷ حرفی «شش امامی» یا معادلهای آن مانند اسماعیلیه و سبعیه به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به دلیل تمرکز بر دوره هفتتایی ائمه این فرقه، بیشتر از واژه Sevener (یا Seveners) استفاده میشود؛ هرچند عنوان رسمی و علمی آن Ismaili است.
به فارسی
مترادفهای این واژه در منابع تاریخ کلام شامل اسماعیلیه، سبعیه (هفتامامیها)، باطنیه و تعلیمیه است. متضاد آن دوازدهامامی (اثناعشری)، چهارامامی (کیسانیه) و پنجامامی (زیدیه) بوده و همخانوادههای آن واژگانی چون شش، امام، امامت، ائمه و امامیه هستند. ریشهٔ آن نیز ترکیبی از عدد فارسی «شش» و واژه عربی «امام» است.
در قرآن
خود واژهٔ ترکیبی «شش امامی» در قرآن کریم ذکر نشده است؛ اما ریشهٔ آن یعنی واژهٔ «امام» به صورت مفرد و جمع (أئمّة) ۱۲ مرتبه در آیات قرآن به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۱۲ سوره یس: «وَکُلَّ شَیْءٍ أحْصَیْنَاهُ فِی إِمَامٍ مُبِینٍ».
نماد چیست
این فرقه مذهبی نماد فیزیکی، تصویری یا شمایلنگاری خاصی ندارد. با این حال، در تفکر کلامی و فلسفی آنها، «عدد ۷» و گرایش به تاویل و «مفهوم باطن» بالاترین جایگاه نمادین و ساختاری را داراست.
جمعبندی و توضیح کامل شش امامی
عبارت «شش امامی» یک اصطلاح تاریخی و کلامی در حوزهٔ فرقشناسی اسلامی است که به دوران نخستین شکلگیری فرقهٔ اسماعیلیه اشاره دارد. علت این نامگذاری آن است که پیروان این مذهب، سلسلهٔ ائمهٔ مشترک میان شیعیان را تا امام ششم یعنی امام جعفر صادق (ع) قبول داشتند و پس از ایشان، با پذیرش امامت فرزندش اسماعیل، مسیر عقیدتی متفاوتی را در پیش گرفتند.
نکتهٔ ظریف تاریخی در خصوص این واژه آن است که ششامامیها در منابع تاریخی متأخر بیشتر با نام «هفتامامی» یا «سبعیه» شناخته میشوند. این تفاوت ظاهری در عدد به این دلیل است که آنها تا امام ششم پیش آمدند اما با افزودن امام بعدی (اسماعیل یا فرزندش محمد بن اسماعیل)، نظام کلامی خود را بر پایه دورههای هفتتایی بنا نهادند و به همین جهت هر دو عنوان دربارهٔ آنها صدق میکند.