یعنی چه
عبارت «حظ قران» به عنوان یک اصطلاح واحد و مستقل در لغتنامههای شاخص فارسی ثبت نشده است. این ترکیب میتواند به دو صورت تفسیر شود: نخست، اشتباه املایی یا شنیداری از اصطلاح مشهور «حفظ قرآن» (به خاطر سپردن آیات). دوم، ترکیب دو واژه مستقل «حظ» (به معنی بهره، نصیب و لذت) و «قرآن» به صورت «حظِّ قرآن» که معنای بهرهمندی، سعادت و التذاذ معنوی از تلاوت و تدبر در آیات کتاب الهی را افاده میکند.
تلفظ
تلفظ بخش اول واژه به صورت «حَظ» (haz) با فتح حرف اول و تشدید حرف دوم است و بخش دوم به صورت «قُرآن» (qor'ān) خوانده میشود. در صورت ترکیب اضافی، به صورت «حَظِّ قرآن» (hazz-e qor'ān) تلفظ میگردد.
در جدول
در مسابقات جدول کلمات، پاسخ دقیق برای این عبارت ۶ حرفی، خود کلمه «حظ قران» است. در صورتی که منظور طراح اشتباه املایی باشد، واژه ۷ حرفی «حفظ قرآن» مد نظر خواهد بود.
به عربی
هر دو واژه ریشه عربی دارند. واژه حظ در عربی به معنای نصیب و قسمت است و ترکیب آن در زبان عربی نیز به همین صورت یا به شکل تفکیک شده کاربرد دارد.
به فارسی
برگردان فارسی این ترکیب بر اساس ریشهشناسی واژهها، «بهره و نصیب یافتن از قرآن» یا «لذت معنوی بردن از کلام وحی» است. در صورت در نظر گرفتن فرضیه تصحیح املایی، معادل فارسی آن «بهخاطرسپاری و نگهبانی از آیات قرآن در ذهن» میشود.
در قرآن
کلمه «حظ» به صورت مستقل ۷ بار در قرآن کریم به کار رفته است؛ مانند آیه ۷۹ سوره قصص («إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ») که به معنی بهره بزرگ است. واژه «قرآن» نیز دهها بار در آیات برای اشاره به کتاب آسمانی مسلمانان ذکر شده است، اما ترکیب دوتایی «حظ قران» به این شکل در متن آیات وجود ندارد.
نماد چیست
در ادبیات و فرهنگ اسلامی، واژه «حظ» نمادی از قسمت، بخت و روزی مقدر شده انسان از سوی پروردگار است. واژه «قرآن» نیز نماد مطلق هدایت، شریعت، وحی الهی و نور معنوی به شمار میرود. ترکیب این دو مفهوم، نماد سعادت غایی و التذاذ روحی مؤمن است.
جمعبندی و توضیح کامل حظ قران
عبارت «حظ قران» یک اصطلاح ترکیبی مستقل و رایج در ادبیات یا لغتنامههای رسمی فارسی نیست. بررسیهای ریشهشناختی نشان میدهد که این عبارت به احتمال بسیار زیاد یک خطای نگارشی یا شنیداری از واژه بسیار مشهور «حفظ قرآن» است که به سنتِ بهخاطرسپاری آیات الهی اشاره دارد.
با این حال، اگر این دو کلمه را به صورت مجزا بررسی کنیم، «حظ» به معنای بهره، نصیب، سهم و در تداول عامه به معنی لذت و کیف است و «قرآن» نام کتاب مقدس مسلمانان است. بنابراین، ترکیب «حظِّ قرآن» در زبان فارسی معنای بهرهمندی معنوی، نصیب بردن از برکات کلام وحی و لذت روحی ناشی از قرائت و تدبر در آیات را به ذهن متبادر میسازد.
در بازیهای فکری و جدول کلمات، تعداد حروف این واژه ۶ حرف است، اما همواره باید احتمال خطای تایپی با واژه ۷ حرفی «حفظ قرآن» را در نظر داشت. هر دو واژه به کار رفته در این ترکیب دارای ریشه غنی عربی هستند و در آیات متعدد قرآن کریم به صورت جداگانه با مفاهیمی نظیر سهم و هدایت به کار رفتهاند.