یعنی چه
واژه «مکار» صیغه مبالغه به معنی بسیار فریبدهنده و پرمکر است و «حیلهگر» صفت فاعلی مرکب به معنی چارهجو و صاحب نیرنگ است. این ترکیب به کسی اشاره دارد که برای رسیدن به مقصود خود از طرحها و نقشه های پنهانی استفاده میکند و ظاهری متفاوت از باطن خود نشان میدهد.
در جدول
پاسخ دقیق برای عبارت «مکار و حیلهگر» در جدول کلمات متقاطع، خودِ این عبارت با ۱۱ حرف یا کلماتی چون فریبکار، دغلباز، عیار، محتال و گربز است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای توصیف ویژگی مکر و حیلهگری از واژگانی استفاده میشود که هم به جنبه هوش منفی (زیرکی) و هم به جنبه فریبندگی اشاره دارند.
به عربی
در زبان عربی واژه الماکر از ریشه مکر و المحتال از ریشه حول برای توصیف فرد مکار و حیلهگر به کار میرود.
در قرآن
خود صیغه مبالغه «مکار» در قرآن نیست، اما واژه «مَکر» و مشتقاتش ۴۳ بار استفاده شدهاند. در فرهنگ قرآنی، مکر لزوماً بار منفی ندارد بلکه به معنی «تدبیر پنهانی» است؛ به همین دلیل در آیه ۵۴ سوره آلعمران به خداوند نیز نسبت داده شده است (وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ) که به معنی بهترین تدبیرکننده برای ابطال حیله دشمنان است. مکر ناپسند در قرآن با صفت «سیّئ» (مکر بد) متمایز میشود.
نماد چیست
در ادبیات عامیانه، افسانهها و متون کهن مانند کلیله و دمنه، حیوان «روباه» به عنوان نماد بارز مکر، حیلهگری و هوش فریبکارانه شناخته میشود. در مرتبه بعدی، جانورانی مانند «شغال» نیز در حکایات نماد این خصلت هستند.
جمعبندی و توضیح کامل مکار و حیله گر
عبارت «مکار و حیلهگر» از دو واژه با ریشه عربی تشکیل شده است؛ «مکار» از ریشه (م ک ر) به معنی بسیار فریبدهنده و «حیلهگر» ترکیبی از حیله (از ریشه ح و ل به معنی چارهجویی) و پسوند فارسی «گر» است. این صفت در ادبیات برای افرادی به کار میرود که با پنهانکاری، دستان و ترفندهای هوشمندانه به دنبال منافع خود و غافلگیری دیگران هستند و در فرهنگ عامه روباه نماد اصلی آن است.
از نظر معنایی، مترادفهای فراوانی همچون فریبکار، دغلباز، غدار، محتال و گربز برای آن وجود دارد، در حالی که واژههایی مانند سادهدل، صادق و بیآلایش در نقطه مقابل و متضاد آن قرار میگیرند. در کاربرد قرآنی، ریشه این واژه به معنی تدبیر پنهانی است که میتواند بسته به هدف، مثبت (حق) یا منفی (باطل) باشد.