یعنی چه
واژه تبییض در لغت به معنای سفید کردن و سپید گردانیدن است. این کلمه در نگارش به معنای پاکنویس کردن یک نوشته (در مقابل تسوید به معنای چرکنویس کردن) به کار میرود. همچنین در اصطلاحات اقتصادی مدرن عربی، عبارت «تبییضالاموال» به معنی پولشویی یا سفیدشویی اموال استفاده میشود. نکته مهم این است که این واژه را نباید با «تبعیض» به معنای بیعدالتی اشتباه گرفت.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت تَبْییض (Tabyeez) است که از ریشه عربی ب-ی-ض مشتق شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه تبییض به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل «سفید کردن»، «سپید گردانیدن» یا «پاکنویس کردن نوشته» کاربرد دارد و دقیقا ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
برای معنای لغوی و فیزیکی سفید کردن از کلمات Whitening و Bleaching استفاده میشود و برای اصطلاح «تبییض الاموال» (پولشویی) واژه Laundering به کار میرود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و مصدر باب تفعیل از فعل «بَیَّضَ» است و در زبان عربی معاصر نیز به همین صورت به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه «سپیدکاری»، «پاکنویس کردن» و «روشن ساختن» هستند که بسته به سیاق متن جایگزین میشوند.
در قرآن
خود واژه مصدر «تبییض» در قرآن کریم ذکر نشده است، اما افعال همخانواده آن از ریشه (ب ی ض) در آیاتی چون «تَبْیَضُّ وُجُوهٌ» (آلعمران، ۱۰۶) درباره سفید و روشن شدن چهرهها در قیامت و «وَابْیَضَّتْ عَیْنَاهُ» (یوسف، ۸۴) درباره سفید شدن چشم حضرت یعقوب از اندوه، به کار رفتهاند.
جمعبندی و توضیح کامل تبییض
واژه «تبییض» یک واژه اصیل عربی و وامگرفته در زبان فارسی است که به طور کلی به معنای سفید کردن، سپید گردانیدن و پاکنویس کردن متن چرکنویس (تسوید) به کار میرود. این کلمه به دلیل شباهت ظاهری و آوایی شدید، در بسیاری از مواقع به اشتباه به جای واژه پرکاربرد «تبعیض» (به معنی نابرابری و فرق گذاشتن) استفاده میشود؛ در حالی که ریشه و معنای این دو کاملاً مجزا است.
در کاربردهای اصطلاحی و جدیدتر، این واژه در ترکیب «تبییضالاموال» در زبان عربی به معنی پولشویی یا سفیدشویی به کار میرود که به موازات اصطلاحات مالی بینالمللی وارد ادبیات حقوقی شده است. در قرآن کریم نیز افعال همخانواده آن برای توصیف سپیدی چهره یا دگرگونی چشم از غصه آمده است.
در مجموع، شناخت دقیق املای این کلمه به بازخوانی درست متون کهن و ترجمه دقیق اصطلاحات معاصر کمک میکند و مانع از بروز غلطهای املایی و معنایی فاحش در نگارش میشود.