معنی
واژه قاضی در لغت به معنای کسی است که حکم صادر میکند و به اختلافات پایان میدهد. در مفهوم حقوقی و فقهی، قاضی شخص واجد شرایطی است که از سوی حاکم یا مراجع قانونی ذیصلاح برای قضاوت، رفع خصومت و احقاق حقوق مردم میان طرفین دعوا منصوب میشود.
یعنی چه
عبارت قاضی یعنی کسی که پس از بررسی دلایل، مدارک و شواهد در دادگاه، م مأمور است تا میان شاکی و متهم یا خواهان و خوانده داوری کند و حکم نهایی و قاطع را جهت اجرای عدالت صادر نماید.
مترادف
این کلمات در متون حقوقی، فقهی و ادبیات فارسی به عنوان هممعنی یا جایگزین واژه قاضی استفاده میشوند.
متضاد
واژه قاضی متضاد مستقیم لغوی ندارد، اما در جایگاه حقوقی و فضای دادگاه، در مقابل طرفین دعوا قرار میگیرد.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه عربی (ق ض ی) اشتقاق یافتهاند و مفهوم حکم کردن، پایان دادن یا به سر آمدن را در خود دارند.
جمله سازی
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، در پاسخ به پرسشهایی نظیر «حکمکننده»، «دادرس دادگاه» یا «فصلکننده خصومت»، کلمه ۴ حرفی «قاضی» به کار میرود.
به انگلیسی
برای برگردان این واژه به انگلیسی بسته به جایگاه حقوقی از کلمات فوق استفاده میشود که در این میان Judge کاربرد عمومی و رسمی بیشتری دارد.
جمعبندی و توضیح کامل قاضی
واژه «قاضی» از ریشه عربی (ق ض ی) به معنای فرمان دادن، فیصله دادن و پایان دادن به اختلافات است. این کلمه در فرهنگ اسلامی و حقوقی به شخصی اطلاق میشود که با اتکا به علم حقوق، قانون یا شریعت، مسئولیت خطیر داوری میان مردم و صدور احکام قضایی را بر عهده دارد. ریشه این واژه دهها بار در قرآن کریم به کار رفته و حتی خود واژه «قاضٍ» نیز به معنای صادرکننده حکم در کلامالله مجید ذکر شده است.
در نظامهای حقوقی جهان، قاضی نماد بیطرفی، عدالت و قاطعیت است. مفاهیمی همچون ترازو، چکش دادگاه و فرشته عدالت که چشمبند بر چشم دارد، همگی نشاندهنده وظیفه اصلی این جایگاه یعنی اجرای بیطرفانه قانون بدون توجه به موقعیت و قدرت افراد است. در ادبیات فارسی نیز این کلمه حضور پررنگی دارد و صفتهایی چون «عادل» همواره همراه آن میآید.
در فرهنگ عامه و ادعیه اسلامی، این واژه جایگاهی والاتر نیز پیدا میکند؛ آنجا که خداوند متعال با عناوینی همچون «یا قاضی الحاجات» (ای برآورنده خواسته ها) و «یا قاضی الحق» خوانده میشود که نشان میدهد سرچشمه نهایی قضاوت صحیح و برآوردن نیازها ذات پاک پروردگار است.