عزایم یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل عزایم

واژهٔ «عزایم» یکی از کلمات پرکاربرد در متون کهن، فقهی و ادبی فارسی و عربی است که ریشه در مادهٔ ثلاثی «عزم» دارد. این کلمه که جمع مکسر «عزیمت» است، در وهلهٔ اول بر تصمیم‌های قاطع و اراده‌های استوار دلالت می‌کند؛ اراده‌هایی که انسان را به سوی هدفی بزرگ سوق می‌دهند. در لایهٔ بعدی، در فرهنگ فقهی به واجبات غیرقابل چشم‌پوشی اطلاق می‌شود که نقطهٔ مقابل آن‌ها «رخصت‌ها» یا احکام تسهیل‌کننده هستند.

بخش مهمی از شهرت این واژه به اصطلاح «سور عزائم» در علوم قرآنی بازمی‌گردد. این اصطلاح به چهار سورهٔ سجده، فصلت، نجم و علق اشاره دارد که خواندن یا شنیدن آیات سجده‌دار آن‌ها، انجام سجده را به صورت فوری و قطعی بر مسلمانان واجب می‌کند. از سوی دیگر، در تاریخ علوم غریبه و ادبیات داستانی، عزایم‌خوانی به معنای خواندن دعاها و اوراد خاص برای حاکم شدن بر موجودات ماورایی یا دفع بیماری‌ها به کار رفته است.