یعنی چه
این عبارت کنایه از آدمهای بسیار احساساتی، نازکدل و زودرنج است که با کوچکترین اتفاق، ناراحتی یا حتی شوق، سریع و بیاختیار گریهشان میگیرد. عبارت اصلی در اصل «اشکم دمِ مشکمه» (اشکِ من دمِ مشکِ من است) بوده که به مرور در عامیانه به این شکل درآمده است. ریشه آن به زندگی سنتی و مَشکهای چرمی برمیگردد که اگر دهانهشان کمی شل بود، آب فوراً از آنها سرازیر میشد؛ چشم انسان زودرنج نیز به این مشک تشبیه شده است.
تلفظ
تلفظ عامیانه و روان این ضربالمثل به صورت «اَش کَم دَ مِ مَش کَ مِ» (ashkam dame mashkame) است.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول عبارت ۱۱ حرفی «اشکم دم مشکمه» است که به عنوان کنایه از آدم زودرنج و سریعالبکاء به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به شخص از واژه Crybaby و برای توصیف این حالت از اصطلاح To cry at the drop of a hat استفاده میشود.
به عربی
در فرهنگ و زبان عربی، به فردی که دارای این ویژگی اخلاقی و روحی باشد، اصطلاحاً سَرِیعُ العَبْرَة یا سَرِیعُ البُکَاء میگویند.
به ترکی
در زبان ترکی اصطلاح Gözü sulu (چشمْآبکی) دقیقاً معادل کنایی همین ضربالمثل فارسی است و برای افراد لوس یا بسیار نازکدل به کار میرود.
در قرآن
این عبارت یک ضربالمثل عامیانه، تمثیل کوچه و بازاری و اصطلاح فرهنگ عامه ایرانی است. به همین دلیل، عین این عبارت یا مفهوم کنایی مستقیم آن در آیات قرآن کریم وجود ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل اشکم دم مشکمه
ضربالمثل «اشکم دم مشکمه» یکی از کنایههای ظریف و تصویری در فرهنگ عامه زبان فارسی است. ریشه این مَثَل به زندگی سنتی ایرانیان و استفاده از مَشک (پوست دباغیشده حیوانات برای حمل آب) بازمیگردد؛ همانطور که با کوچکترین تکان یا شل بودن گرهِ مشک، آب از آن سرازیر میشود، چشم فرد نازکدل نیز با کمترین تلنگر پر از اشک میگردد.
این عبارت مصداق بارزِ زودرنجی، احساساتی بودن مفرط و سریعالبکاء بودن است. پدیده جالبی که در ساختار این مَثَل رخ داده، جابجایی واژگانی در گذر زمان است؛ واژه اصلی «اشک» (گریه) بوده که در گویش عامیانه به اشتباه با «اشکم» (شکم) همآوا و دگرگون شده است، اما معنای کنایی آن کاملاً پابرجا مانده و برای توصیف افراد دلرحم یا لوس به کار میرود.