یعنی چه
ظن شخصی در اصطلاح فقه و حقوق، به حالت گمان، پندار و باور درونی گفته میشود که برای یک شخص خاص (فرد مکلّف یا قاضی) از راه قراین و دلایل ایجاد میگردد؛ خواه آن دلایل برای عموم مردم و نوع عقلا گمانآور باشد و خواه نباشد. این مفهوم در برابر «ظن نوعی» قرار دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «ظَنِّ شَخصی» (Zanne Shakhsi) است که واژه اول با فتح ظاء و تشدید نون مکسور به کلمه بعدی متصل میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای این عبارت در جدول «ظن شخصی» است که از ۶ حرف تشکیل شده است. همچنین معادلهای ۸ و ۱۰ حرفی آن نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
در متون حقوقی و فلسفی غرب، برای اشاره به این مفهوم از اصطلاحات فوق استفاده میشود که جنبه ذهنی و فردی گمان را میرسانند.
به عربی
این اصطلاح ریشه در فقه و اصول فقه اسلامی دارد و در زبان عربی عینا به صورت «الظن الشخصی» به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی برای این ترکیب اصطلاحی، عباراتی نظیر «گمان فردی»، «پندار شخصی»، «ظن فعلی» و «حدس خصوصی» هستند.
در قرآن
ترکیب وصفیِ «ظن شخصی» به این صورت در قرآن نیامده است؛ اما واژه «ظن» بارها در قرآن به کار رفته و از کلمات «اضداد» است؛ یعنی دو کاربرد کاملاً متفاوت دارد: ۱. به معنی گمان و پندار بیاساس (مذموم) مانند آیه ۲۸ سوره نجم: «إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ». ۲. به معنی یقین و باور محکم (ممدوح) مانند آیه ۴۶ سوره بقره درباره خاشعان: «الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ».
جمعبندی و توضیح کامل ظن شخصی
عبارت «ظن شخصی» یک اصطلاح تخصصی در حوزه فقه، اصول فقه و حقوق است که به حالت ذهنی و باور گمانآورِ یک فرد خاص اشاره دارد. این گمان بر اساس نشانهها و مدارکی شکل میگیرد که ممکن است فقط برای همان شخص متقاعدکننده باشد و لزوماً جامعه یا عموم مردم (نوع عقلا) از آن قراین به چنین نتیجهای نرسند.
در نظام حقوقی و فقهی، تفاوت میان ظن شخصی و ظن نوعی بسیار حائز اهمیت است؛ چرا که اصولاً قوانین و احکام بر پایه ظنون نوعی (آنچه برای عموم معتبر است) وضع میشوند، مگر در مواردی خاص که قانونگذار یا شارع، ظن و باور درونی خودِ شخص یا قاضی را ملاک قرار داده باشد.
از نظر ریشهشناسی، این اصطلاح از زبان عربی وارد فارسی شده و همخانوادههایی چون مَظنه، مَظنون و ظنین دارد. اگرچه ترکیبِ وصفیِ آن در قرآن نیست، اما اصل واژه «ظن» در آیات الهی با دو کاربردِ متضادِ «گمانِ بیاساس» و «یقینِ قلبی» به چشم میخورد.