معنی
«قجری» صفت نسبی است و به هر چیز که به سلسله، ایل یا دوران پادشاهی قاجار تعلق داشته باشد اشاره دارد. همچنین در فرهنگ عامه و پوشاک قدیم، به نوعی تنپوش و شلوار دامنمانند زنانه (شلیته قجری) و در موسیقی سنتی به گوشهای در دستگاه شور اطلاق میشود.
یعنی چه
این واژه در ادبیات و گفتار روزمره دلالت بر سبک، رفتار، پوشش یا معماری خاص اواخر دوران سنتی ایران (عهد قاجار) دارد. گاهی نیز در زبان عامیانه برای اشاره به چیزهای قدیمی، عتیقه یا تفکرات سنتی استفاده میشود.
مترادف
واژههایی که مفهوم وابستگی به این دوره تاریخی را میرسانند.
متضاد
به دلیل صفت نسبی بودن، متضاد واژگانی مستقیمی ندارد، اما از نظر تاریخی و تحول ساختاری، با دورههای بعدی خود در تضاد است.
هم خانواده
واژههای همریشه که همگی به این ایل و سلسله پادشاهی اشاره دارند.
ریشه
اصل واژه به نام قبیلهٔ Qacar در زبانهای ترکیک برمیگردد که از فعل «قاچماق» (به معنی دویدن و گریختن) مشتق شده و مفهوم «چابک، دونده یا پرتحرک» را دارد. این نام ابتدا بر یکی از طوایف بزرگ ترکمان و بعدها بر سلسله پادشاهی ایران نهاده شد.
جمله سازی
به انگلیسی
در متون بینالمللی و تاریخی برای توصیف هنر، آثار و دوران قاجار از این معادلها استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل قجری
واژه «قجری» یک صفت نسبی تاریخی در زبان فارسی است که از نام ایل و سلسله پادشاهی قاجار (قجر) گرفته شده است. این کلمه در اصل ریشهای ترکی دارد و به مرور زمان وارد هویت تاریخی، اجتماعی و فرهنگی ایران شده است. در جدولها و واژهنامهها، این کلمه دقیقاً چهار حرف دارد و به عنوان پاسخی برای نسبت به عهد قاجار شناخته میشود.
امروزه کاربرد این کلمه فراتر از یک صفت نسَبی ساده است؛ «قجری» در هنر به سبک خاصی از معماری با کاشیکاریهای هفترنگ و نقاشیهای درباری اشاره دارد و در پوشاک به لباسهای چیندار سنتی اواخر دوران سنت دلالت میکند. در ادبیات عامیانه نیز گاهی به کنایه برای توصیف ابزارها، رسوم یا تفکرات بسیار قدیمی و عتیقه به کار میرود.