یعنی چه
تنجیم در لغت دو معنای اصلی دارد؛ نخست علم احکام نجوم و اخترگویی است که در آن بر اساس حرکت و موقعیت سیارات و ستارگان، به پیشگویی حوادث زمینی مانند جنگ، صلح، گرانی یا طالع افراد میپردازند. دومین معنای آن در امور مالی، فقهی و علوم قرآنی به کار میرود که به معنای تقسیط، پارهپاره کردن و بخشبخش کردن پرداخت وام یا نزول تدریجی آیات قرآن در طول ۲۳ سال است.
تلفظ
این واژه به صورت فتح تاء، سکون نون و کسر جیم (تَنـْجیم) خوانده میشود که مصدری عربی از ریشه ثلاثی مجرد «ن ج م» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون اخترگویی، طالعبینی، تقسیط و ستارهخوانی به عنوان هممعنی یا پاسخهای جایگزین برای تنجیم شناخته میشوند.
به انگلیسی
واژه Astrology دقیقترین معادل برای جنبه پیشگویی و طالعبینی تنجیم است، در حالی که در متون کهن گاهی به جای علم نجوم ساختاری یا همان Astronomy نیز استفاده شده است.
به ترکی
برای مفهوم طالعبینی از واژگان ترکی استانبولی مانند Astroloji و اصطلاح عامیانهتر Yıldız fallı استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی سره و رایج، بسته به زمینه متن، میتوان از واژههای «اخترگویی»، «طالعبینی با ستارگان» یا در امور مالی از «بخشبخش کردن» و «تقسیط» به عنوان برگردانهای روان استفاده کرد.
نماد چیست
تنجیم به عنوان یک مفهوم، نمادی از طالعبینی، تقدیرگرایی و باور به ارتباط میان وقایع آسمانی و حوادث زمینی است. ابزارهای تاریخی معروفی همچون اسطرلاب، کتابچههای محاسباتی زیج و گردونه دایرةالبروج از مهمترین نمادهای مادی مرتبط با آن به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل تنجیم
واژه تنجیم ریشه در فرهنگ و زبان عربی دارد و به طور کلی دو قلمرو کاملاً متفاوت از مفاهیم را پوشش میدهد. در قلمرو اول که بیشتر میان عموم مردم شناختهشده است، تنجیم به معنای احکام نجوم یا همان اخترگویی است؛ یعنی باور به اینکه حرکت ستارگان و سیارات بر سرنوشت انسانها، پدیدههای طبیعی، جنگها و صلحها تأثیرگذار است. در متون تاریخی و حتی داستانهای قرآنی (مانند نگاه حضرت ابراهیم به ستارگان)، این پدیده به عنوان یک سنت رایج در عهد باستان ذکر شده است.
در قلمرو دوم که کاربردی فقهی، حقوقی و ساختاری دارد، تنجیم از ریشه معناییِ «بخشبخش کردن» میآید. در این کاربرد، به تقسیم کردن پرداخت یک مال یا وام در فواصل زمانی مشخص (اقساط) تنجیم میگویند. همچنین اصطلاح معروف «تنجیم قرآن» در علوم اسلامی دقیقاً به همین معناست و به نزول تدریجی، قطعهقطعه و زمانبندیشده آیات قرآن در طول ۲۳ سال رسالت پیامبر اسلام اشاره دارد.