یعنی چه
ترکیب «فارسی قدیم» یک اصطلاح لغوی واحد در واژهنامههای اصیل نیست، بلکه از دو واژهٔ «فارسی» و «قدیم» تشکیل شده است. این اصطلاح در زبانشناسی دقیقاً معادل «زبان فارسی باستان» (دورهٔ هخامنشیان) است و در نگاهی عامتر، به هر آنچه مربوط به شکلِ گذشته، دیرین و کهنِ زبان، خط و فرهنگ فارسی باشد اشاره میکند.
تلفظ
این ترکیب از دو بخش مصوت تشکیل شده است: فـارْسـی (fār-si) و قَـدیـم (qa-dim) که با کسرهٔ اضافه به یکدیگر متصل میشوند.
در جدول
در طراحان جدول، این عبارت به عنوان راهنما برای پاسخهای ۹ حرفی استفاده میشود. همچنین واژههای مترادفی چون فرس قدیم یا پارسی باستان نیز ممکن است مد نظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این دوره از زبان و فرهنگ اصطلاح Old Persian به کار میرود.
به فارسی
مترادفهای این واژه شامل پارسی باستان، فرس قدیم، فارسی کهن و پارسی دیرینه است. متضاد آن نیز فارسی نو، فارسی معاصر یا فارسی جدید مىباشد. همخانوادههای بخش فارسی شامل فارس، پارس و فرس؛ و همخانوادههای بخش قدیم شامل قدم، قدمت، تقدم و قُدما هستند.
نماد چیست
برای این ترکیب توصیفی، نمادِ نشانهشناختی یا سمبل خاصی تعریف نشده است، اما خط میخی هخامنشی و کتیبههای بیستون برجستهترین نمایندهٔ مکتوب و نمادین آن به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل فارسی قدیم
اصطلاح «فارسی قدیم» ریشه در تاریخ و تطور زبانهای ایرانی دارد. زبان فارسی در طول تاریخ خود سه دورهٔ اصلی و متمایز را پشت سر گذاشته است: فارسی باستان (دوره هخامنشی)، فارسی میانه (پهلوی در دوره اشکانی و ساسانی)، و فارسی نو (دری) که زبان امروز ماست. اصطلاح فارسی قدیم در منابع تاریخی و ادبی بیشتر به دوره اول یعنی زبان پارسی باستان و کتیبههای میخی اشاره دارد.
از نظر ریشهشناسی، واژهٔ فارسی ریشه در زبانهای هندواروپایی و واژه پارسا (Pārsa) دارد، در حالی که واژهٔ قدیم ریشهای عربی داشته و به معنای پیشین و گذشته است. جالب اینجاست که واژه قدیم ۴ بار در قرآن کریم (مانند العرجون القدیم) به کار رفته، اما کلمه فارسی در قرآن نیامده است.
در مجموع، کاربرد این واژه در میان عموم مردم و طراحان جدول، اشاره به اصالت، قدمت و ریشههای کهن زبان معیاری است که امروزه با آن سخن میگوییم و یادآور میراث مکتوب پادشاهان هخامنشی در دل تاریخ است.