یعنی چه
طیرت (یا طیره) واژهای با چند کاربرد معنایی متفاوت است؛ در ادبیات فارسی غالباً به معنای خشمگین شدن، شرمساری و خجالت، یا سبکی و بیقراری به کار میرود و در ریشه عربی خود به معنای فال بد زدن و شومی است.
تلفظ
این واژه در اصلِ عربی به صورت «طِیَرَة» (تیَرَت) تلفظ میشود و در متون و اشعار فارسی معمولاً به صورت «طِیرَت» (تِیرَت) نیز به کار میرود.
در جدول
در کلمات متقاطع، واژه طیرت به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون خشم، غضب، خجالت، سبکسری یا فال بد کاربرد دارد و خود یک واژه ۴ حرفی است.
به انگلیسی
بسته به متن و سیاق کلام، برای ترجمه طیرت به انگلیسی میتوان از واژگان مربوط به خشم، شرم یا بدقدمی استفاده کرد.
به عربی
ریشه این واژه عربی است و در این زبان دقیقاً به حالات خشم، خجالت و به ویژه سنت جاهلی فال بد زدن با پرندگان اشاره دارد.
به فارسی
واژگان جایگزین فارسی برای طیرت شامل خشم، غضب، آزردگی، خجالت، شرمساری، بدفالی، شومی و سبکسری هستند که در متون کهن به فراخور متن استفاده شدهاند.
در قرآن
خود واژه «طیرت» در قرآن نیامده، اما مشتقات آن از ریشه «ط-ی-ر» بارها به معنی فال بد زدن ذکر شده است؛ مانند «قَالُوا إِنَّا تَطَیَّرْنَا بِكُمْ» (سوره یس، آیه ۱۸) که به معنای شوم دانستن و فال بد زدن به پیامبران توسط کافران است.
جمعبندی و توضیح کامل طیرت
واژه طیرت (یا طیره) از جمله کلمات چندمعنایی و ظریف در زبان و ادبیات غنی فارسی و عربی است. این کلمه در متون نظم و نثر پارسی دو رویه کاملاً متفاوت دارد؛ گاهی در ادبیات حماسی و اخلاقی نماد خشم ناگهانی، تندی و نقص عقل (سبکسری) است (مانند عبارت معروف سعدی که میگوید دو چیز طیره عقل است)، و گاهی در اشعار غنایی و عاشقانه به معنای خجالت، رشک و شرمساری به کار میرود؛ آنجا که حافظ میگوید قد سرو با دیدن قامت یار دچار طیره (شرمساری) شد.
از سوی دیگر، ریشه اصلی این واژه در زبان عربی به حرکت و پرواز پرندگان (طیر) بازمیگردد. در دوران جاهلیت، مردم با دیدن مسیر پرواز پرندگان اقدام به پیشبینی آینده و فال بد یا خوب میکردند که به این عمل «تطیر» میگفتند. به مرور زمان، این مفهوم به هر نوع بدبینی، شومی و بدقدمی بیدلیل اطلاق شد که در آیات مختلف قرآن کریم نیز به این سنت اشتباه و پاسخ پیامبران اشاره شده است.