یعنی چه
امتزاجناپذیر در اصطلاح علمی و مصوب فرهنگستان، به ویژگی دو یا چند مایع اطلاق میشود که به هیچ نسبتی در یکدیگر حل نمیشوند و فازهای مجزایی را تشکیل میدهند؛ مانند رابطه آب و روغن که پس از مخلوط شدن مجدداً از هم جدا میشوند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «اِمتِزاجناپَذیر» (emtezāj-nāpazir) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «مخلوطنشدنی یا غیرقابلآمیزش»، واژه ۱۲ حرفی «امتزاج ناپذیر» به عنوان پاسخ دقیق کاربرد دارد.
به انگلیسی
در متون علمی و تخصصی شیمی، برای بیان خاصیت حلنشدنی مایعات در یکدیگر از واژه Immiscible استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای اصیل و روان فارسی برای این واژه عبارتند از: آمیزشناپذیر، مخلوطنشدنی، اختلاطناپذیر، ترکیبنشدنی و حلنشدنی.
در قرآن
خود واژه «امتزاجناپذیر» در قرآن نیامده است؛ اما ریشه آن (م ز ج) در قالب واژه «مِزاجُهُ» دو بار در قرآن کریم (سوره مطففین آیه ۲۷ و سوره انسان آیه ۵) برای توصیف آمیزه چشمههای بهشتی به کار رفته است. همچنین مفهوم علمی عدم اختلاط دو دریای شور و شیرین در آیاتی مانند سوره الرحمن (آیات ۱۹-۲۰) توصیف شده است.
نماد چیست
در علم فیزیک و شیمی، نماد ثابتی به شکل یک حرف برای این مفهوم وجود ندارد؛ اما در نمودارهای فازی و تصویرسازیهای علمی، وجود دو لایه مایع مجزا با یک خط مرز مشخص (مانند ظرف روغن روی آب) به عنوان نماد بصری امتزاجناپذیری شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل امتزاج ناپذیر
واژه امتزاجناپذیر یک صفت ترکیبی عربی-فارسی است که از واژه عربی «امتزاج» (به معنی آمیختن از ریشه مزج) و پسوند نفی فارسی «ناپذیر» تشکیل شده است. این کلمه در زبان فارسی و اصطلاحات علمی به پدیدهای اشاره دارد که در آن دو یا چند ماده، به ویژه مایعات، توانایی حل شدن در یکدیگر و تشکیل یک فاز یکنواخت را ندارند.
بهترین و آشناترین مثال روزمره برای درک این مفهوم، مخلوط آب و روغن است. هر چقدر هم که این دو مایع را به هم بزنید، به دلیل تفاوت در قطبیت مولکولی و نیروهای بینفردی، پس از مدتی دوباره از هم تفکیک شده و دو لایه مجزا را تشکیل میدهند که در اصطلاح شیمی به آنها مایعات امتزاجناپذیر میگویند.
این مفهوم علاوه بر کاربرد در علوم تجربی، در ادبیات و گفتگوهای کنایی نیز برای اشاره به دو شخص، تفکر یا جریانی که اصلاً با یکدیگر سازگاری ندارند و نمیتوانند در یک ساختار واحد با هم ترکیب شوند، به کار میرود.