یعنی چه
عبارت «دم سحر» یک ترکیب کنایی و زمانی در زبان فارسی است که به زمان نزدیک به سحر، آغاز صبح، پگاه و سپیدهدم اشاره دارد. این واژه از ترکیب «دَم» (در فارسی به معنی نفس، لحظه و آستانه) و «سَحَر» (واژهای عربی به معنی ثلث آخر شب) ساخته شده است که در مجموع معنی آستانه و نفسِ آغاز صبح را میدهد.
تلفظ
این ترکیب به صورت «دَمِ سَحَر» (با فتح دال، سکون میم، کسره اضافه، فتح سین و فتح حاء) تلفظ میشود.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به تعداد حروف، خود «دم سحر» (۵ حرف) یا واژههای هممعنی آن مانند پگاه، بامداد و فجر است.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی برای توصیف این زمان از شبانهروز استفاده میشوند.
به عربی
در زبان عربی، واژه سحر یا ترکیبات مرتبط با فجر برای این بازه زمانی به کار میروند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی از این عبارات برای اشاره به زمان سحرگاه و سپیدهدم استفاده میشود.
نماد چیست
در ادبیات فارسی و عرفان، «دم سحر» نماد امید، پایان تاریکی و سختیها، بیداری معنوی و زمان اجابت دعا و تجلی حقیقت است. همچنین در فرهنگ بومی جنوب ایران، این زمان یادآور آیین سنتی «دم دم سحری» برای بیدارباش روزهداران است.
جمعبندی و توضیح کامل دم سحر
عبارت «دم سحر» یکی از ترکیبات زیبای زمانمحور در زبان فارسی است که از ادغام یک واژه فارسی (دم) و یک واژه عربی (سحر) پدید آمده است. این اصطلاح دقیقاً به لحظات پایانی شب و آستانه آغاز روز، یعنی کمی پیش از طلوع آفتاب و اذان صبح اشاره دارد و مترادفهایی چون پگاه، بامداد، سپیدهدم و فجر دارد. در مقابل، واژههایی مثل دم غروب و شامگاه به عنوان متضاد آن شناخته میشوند.
این واژه در فرهنگ و ادبیات اصیل ایرانی فراتر از یک زمان ساده در شبانهروز است؛ چرا که به عنوان نمادی از امید، روشنایی پس از تاریکی، بیداری روحی و وقت گرانبهای مناجات و دعا شناخته میشود. ریشه عربی آن یعنی «سحر» بارها در قرآن کریم (مانند آیه استغفار بالاسحار) مورد تمجید قرار گرفته است. علاوه بر این، در فرهنگ عامه مردم جنوب ایران، این اصطلاح با آیین سنتی و اصیل «دم دم سحری» که موسیقی بیدارباش ماه رمضان است، گره خورده است.