یعنی چه
تعقلی به ویژگی یا امری اطلاق میشود که وابسته به تفکر، خرد و استدلال منطقی است. این واژه در علوم فلسفی و منطقی در برابر امور حسی یا خیالی قرار میگیرد و به حقایقی اشاره دارد که ذهن تنها از طریق تجرید و استدلال به آنها دست مییابد.
تلفظ
این واژه به صورت تَعَقُّلی (با تشدید حرف قاف) تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ متداول برای واژه ۵ حرفی منسوب به عقل و اندیشه در جدول کلمات، «تعقلی» یا «عقلانی» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به سیاق متن، از واژگان Rational (عقلانی) یا Intellectual (فکری) استفاده میشود.
به فارسی
واژههای عقلانی، استدلالی، فکری، نظری و متعقلانه از نزدیکترین برگردانها و برابرهای فارسی این کلمه هستند. همچنین متضادهای آن شامل حسی، تجربی، عینی، وهمی و خیالی است. همخانوادههای این واژه از ریشه عربی (عقل) شامل عقل، عاقل، معقول، تعقل و متعقل میشوند.
در قرآن
خود صفت «تعقلی» و کلمه «عقل» به صورت اسم در متن قرآن به کار نرفتهاند؛ اما مشتقات فعلی آن مانند تعقلون، یعقلون و نعقل، دقیقاً ۴۹ بار در آیات مختلف برای دعوت انسانها به تفکر، اندیشه و فهم حقایق تکرار شدهاند.
نماد چیست
واژه تعقلی بیانگر یک مفهوم انتزاعی، منطقی و فلسفی است؛ به همین دلیل، نماد مادی، باستانی یا تجسمیافته خاصی در تاریخ برای آن تعریف نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل تعقلی
واژه «تعقلی» صفت نسبی ساخته شده از ترکیب «تعقل» و «ی» نسبت است که ریشه در زبان عربی دارد و به معنای هر آن چیزی است که به عقل، خرد و اندیشه منسوب باشد. در حوزههای فلسفی، منطقی و ادبی، این واژه در برابر امور حسی و مادی قرار میگیرد و نشاندهنده فرآیندهایی است که انسان بدون نیاز به حواس پنجگانه و تنها از طریق استدلالهای ذهنی عمیق به درک آنها نائل میشود.
در تفکر سنتی و فلسفه اسلامی، امور تعقلی یا معقولات جایگاه ویژهای دارند؛ چرا که این امور با برهنه کردن مفاهیم از ماده (تجرید) به دست میآیند. اگرچه این واژه یا خود کلمه عقل به صورت اسمی در قرآن کریم یافت نمیشوند، اما تأکید فراوان این کتاب آسمانی بر اندیشیدن با ۴۹ بار استفاده از مشتقات فعلی عقل، نشاندهنده اهمیت بیپایان رویکرد تعقلی در شناخت حقایق هستی است.