یعنی چه
بلادانه گیاهی علفی و چندساله از تیره سایهبانان (سیبزمینیان) است که گلهای بنفش-قهوهای و میوهای شبیه به گیلاس سیاه دارد. این گیاه به شدت سمی است و حاوی آلکالوئیدهایی چون آتروپین میباشد که در داروسازی کاربرد حیاتی دارند، اما مصرف خودسرانه آن کشنده است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت «بِلا دانه» (Belâ-dâne) تلفظ میشود که ترکیبی از بخش فرنگی و پسوند فارسی است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای طراحانی است که «گیاه سمی دارویی»، «شابیزک» یا «مردمگیاه» را به عنوان راهنما قرار میدهند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این گیاه Belladonna یا Deadly Nightshade میگویند که به ماهیت سمی و کشنده آن اشاره دارد.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی این واژه به صورت Güzelavrat otu ترجمه میشود که دقیقاً معادل مفهوم ایتالیایی آن یعنی «بانوی زیبا» است.
به فارسی
معادلهای اصیل و قدیمی این واژه در زبان فارسی شامل «شابیزک»، «مهرگیاه»، «مردمگیاه»، «لفاح» و «جمشیدکش» است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و نمادشناسی گیاهان، بلادانه نماد «زیبایی فریبنده اما مرگبار» و «جادوگری» است. دلیل این نامگذاری، استفاده جادوگران قرون وسطی از آن در معجونها و همچنین اقدام زنان ایتالیایی برای ریختن قطره آن در چشم جهت گشاد کردن مردمک و جذابتر شدن بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل بلادانه
واژه «بلادانه» یک ترکیب دوزبانه جالب است که از واژه ایتالیایی و لاتین Bella-donna (به معنی بانوی زیبا) به همراه پسوند فارسی «دانه» تشکیل شده است. این گیاه علفی و چندساله به دلیل داشتن آلکالوئیدهای قدرتمندی مثل آتروپین و هیوسیامین، جایگاه ویژهای در تاریخ پزشکی و داروسازی مدرن دارد. با وجود کاربردهای حیاتی پزشکی، تمام اجزای این گیاه به شدت سمی و خطرناک هستند.
در فرهنگ اصیل فارسی، این گیاه را با نامهای کهنی مانند شابیزک، مهرگیاه و مردمگیاه میشناختند که در ادبیات و طب سنتی ایران کاربرد داشته است. ویژگی عجیب این گیاه در گشاد کردن مردمک چشم باعث شده بود که در اروپا به عنوان ابزاری برای زیبایی استفاده شود، هرچند که آسیبهای شدیدی به بینایی وارد میکرد. به همین دلیل، در نمادشناسی جهانی به عنوان مظهر زیباییهای فریبنده، خطرناک و جادوگری شناخته میشود.