یعنی چه
آشپز ضحاک در شاهنامه فردوسی اشاره به دو شخصیت گرانمایه به نامهای ارمایل و گرمایل دارد. آنها به عنوان خوالیگر (آشپز) به دربار ضحاک نفوذ کردند تا با آمیختن مغز گوسفند با مغز یک جوان، هر روز جان یکی از دو قربانی را از مرگ نجات دهند.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «آشپز» (āšpaz) و «ضحاک» (zahhāk) با کسرۀ اضافه تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «اشپز ضحاک» دقیقاً ۸ حرف دارد. بسته به طراح جدول، نامهای ارمایل، گرمایل یا واژه کهن خوالیگر نیز به عنوان پاسخ پذیرفته میشوند.
به انگلیسی
در برگردانهای انگلیسی شاهنامه، برای اشاره به این مصلحان از این عبارات استفاده میشود.
به فارسی
در متن اصلی شاهنامه فردوسی، به جای واژهٔ آشپز از اصطلاحات اصیل و کهن «خوالیگر» یا «خورشگر» برای این دو برادر پاکدین استفاده شده است.
نماد چیست
آشپزان ضحاک در تحلیلهای اسطورهشناختی نماد تقیهٔ رهاییبخش و نفوذ هوشمندانه به بدنهٔ یک سیستم ظالم برای کاهش ابعاد جنایت هستند. طبق اسطورهها، نسل مردم کُرد از بقایای همان جوانانی است که توسط این دو آشپز نجات یافته و به کوهها پناه بردند.
جمعبندی و توضیح کامل اشپز ضحاک
عبارت «آشپز ضحاک» یک ترکیب وصفی-اضافی اسطورهای برگرفته از شاهنامهٔ فردوسی است که به دو برادر پاکدین و نیککردار به نامهای ارمایل و گرمایل اشاره دارد. این دو تن برای توقف بخشی از جنایات ضحاک ماردوش، داوطلبانه به عنوان طباخ و خوالیگر به دربار او نفوذ کردند.
آنها هر روز مأمور بودند مغز دو جوان را برای مارهای روی دوش ضحاک بپزند؛ اما با شجاعت و مصلحتاندیشی، هر بار جان یکی از جوانان را نجات داده و مغز او را با مغز گوسفند جایگزین میکردند. جوان نجاتیافته مخفیانه به کوهستان فرستاده میشد.
در ادبیات نمادین ایران، آشپزان ضحاک مظهر مقاومت منفی، هوشمندی در برابر استبداد و فداکاری فردی برای حفظ بقای جامعه هستند. فردوسی در شاهنامه نژاد کردها را از بازماندگان همان جوانان رهاشده در کوهستان میداند.