یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح یا واژه مستقل در لغتنامهها نیست، بلکه یک ترکیب توصیفی ادبی است. اصل این عبارت در درس دوم کتاب فارسی سال هشتم متوسطه (برگرفته از ترجمه خطبه ۱۶۵ نهجالبلاغه در توصیف شگفتیهای آفرینش طاووس توسط امام علی) آمده است که میفرماید: «برفراز گردن طاووس، به جای یال، کاکلی سبزرنگ و پر نقش و نگار روییده است...»؛ این عبارت به بخش بالایی گردن و محل قرارگیری تاج یا کاکل پرنده اشاره دارد.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت تفکیکشده عبارت است از: بَر (bar) + فَراز (farāz) + غَردَن (gardan) + طاووس (tāvūs).
در جدول
در مسابقات و جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به این عبارات توصیفی بر اساس تعداد حروف دقیق (۱۵ حرف) یا کلمات کلیدی نظیر «کاکل» و «فراز» تعیین میشود.
به انگلیسی
ترجمه تحتاللفظی و دقیق این عبارت توصیفی در زبان انگلیسی به کار میرود.
به عربی
این عبارت برگرفته از کلام امام علی (ع) در نهجالبلاغه است که شگفتیهای اندام طاووس را وصف میکند.
در قرآن
عبارت «برفراز گردن طاووس» در متن قرآن کریم وجود ندارد و خاستگاه اصلی آن کتاب شریف نهجالبلاغه (خطبه ۱۶۵) است.
نماد چیست
خود کلمه طاووس در ادبیات عرفانی و کلاسیک فارسی نماد انسانهای آگاه به عیوب خویش (اشاره به شعر سعدی و خجالت طاووس از پای زشتش) و در منطقالطیر عطار، نماد کسانی است که به خاطر بهشت خدا را عبادت میکنند. همچنین این پرنده مظهر زیبایی شگفتانگیز و در عین حال غرور به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل برفراز گردن طاووس
عبارت «برفراز گردن طاووس» یک ترکیب توصیفی، ادبی و دینمحور است که به طور مستقیم از ترجمه خطبه ۱۶۵ نهجالبلاغه امام علی (ع) وارد ادبیات معاصر و کتابهای درسی (فارسی پایه هشتم) شده است. این عبارت در متن اصلی برای توصیف زیبایی بینظیر و قرارگیری کاکل سبز رنگ و پر نقش و نگار این پرنده بر بالای سر و گردنش به کار رفته است.
از نظر ریشهشناسی، کلمات تشکیلدهنده آن ترکیبی از واژگان اصیل فارسی و وامواژهها هستند؛ «برفراز» ریشه در فارسی میانه دارد، «گردن» یک واژه اصیل پهلوی است و «طاووس» واژهای است که از طریق عربی و با ریشه اصلی یونانی وارد زبان فارسی شده است. این ترکیب به عنوان یک کل مستقل در فرهنگ لغات وجود ندارد اما در متون ادبی جایگاه ویژهای دارد.