یعنی چه
الفقار واژهای عربی است که در لغت به معنای مهرههای کمر یا همان ستون فقرات به کار میرود. همچنین این کلمه به خطوط، شیارها یا گودیهای منظم و پستیوبلندیهایی که در پشت برخی شمشیرها برای افزایش کارایی یا زیبایی ایجاد میشده، اشاره دارد. این واژه کلمهای کلاسیک است و در متون کهن لغوی و تاریخی کاربرد دارد.
تلفظ
این واژه در زبان عربی و فارسی با فتح فاء به صورت «اَلفَقار» تلفظ میشود.
به انگلیسی
برای اشاره به معنای لغوی آن در آناتومی از کلمات Spine یا Vertebrae استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای این مفهوم عینی، واژگان Omurga و Omurlar به کار میروند.
به فارسی
معادل دقیق و سرراست این واژه در زبان فارسی «ستون مهرهها» یا «استخوانهای پشت» است.
در قرآن
خود واژهٔ «الفقار» یا ترکیب «ذوالفقار» در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ اما کلماتی از ریشه ثلاثی مجرد آن (ف-ق-ر) مانند «فقیر»، «فقراء» و واژهٔ «فاقرة» (به معنی حادثهٔ کمرشکن در آیه ۲۵ سوره قیامت) در قرآن به کار رفتهاند. همچنین در روایات شیعی آمده که آیه ۲۵ سوره حدید در ستایش شمشیر ذوالفقار نازل شده است.
نماد چیست
این واژه به دلیل آمیختگی با نام شمشیر معروف حضرت علی (ع) یعنی «ذوالفقار» (صاحب مهرهها/شیارها)، در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی به نماد برجستهٔ شجاعت، قدرت بیبدیل در نبرد، عدالتخواهی و مظهر شکافتن و تمایز دادن جبهه حق از باطل تبدیل شده است.
جمعبندی و توضیح کامل الفقار
واژه «الفقار» اصالتاً کلمهای عربی از ریشه (ف-ق-ر) است که وارد زبان و ادبیات فارسی شده است. این کلمه در لغت به معنای مهرههای ستون فقرات یا شیارها و پستیوبلندیهای منقوش بر پشت شمشیرهاست. در اصطلاح لغوی، کلماتی نظیر فقرات، فقره و حتی فقیر (کسی که از شدت سختی گویی ستون فقراتش شکسته) با آن همخانواده هستند.
شهرت اصلی این واژه در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی، به واسطه ترکیب آن در نام شمشیر مشهور حضرت علی بن ابیطالب (ع) یعنی «ذوالفقار» است. این شمشیر که به دلیل داشتن شیارها یا مهرههای خاص در پشت آن به این نام خوانده میشد، در پهنه ادبیات عرفانی و حماسی ما به نمادی بلندمرتبه از شجاعت، عدالت، و نیروی متمایزکننده حق از باطل تبدیل شده است.