یعنی چه
«ببین و بترک» در فرهنگ عامه و باورهای سنتی ایران، اصطلاحی برای نوعی مهره سفالی با لعاب لاجوردی (خرمهره) است. این مهره را به کلاه یا گردن کودکان، افراد زیبارو، احشام یا وسایل میآویختند تا نگاه حسود با دیدن آن بیاثر شده و به اصطلاح از حسادت بترکد.
تلفظ
این ترکیب عامیانه از دو فعل امری «ببین» (از مصدر دیدن) و «بترک» (از مصدر ترکیدن) تشکیل شده است و به صورت واژهای سرهم یا مرکب تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، به عنوان پاسخ برای طراحانی که به دنبال اصطلاحات کهن فرهنگ عامه و اصیل ایرانی در زمینه دفع چشمزخم هستند، کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این مفهوم از واژگانی استفاده میشود که به طلسمها یا مهرههای محافظت در برابر نگاه بد اشاره دارند.
به عربی
در لغتنامه دهخدا، واژههایی نظیر ودعه و منگاف به عنوان برابرهای عربی برای مهرههای دفعکننده چشمحسود ذکر شدهاند.
به ترکی
در فرهنگ ترکی این واژه دقیقاً معادل همان مهره شیشهای یا سفالی آبیرنگی است که در سراسر خاورمیانه رواج دارد.
به فارسی
مترادفهای اصیل و جاافتاده این واژه در زبان فارسی شامل خرمهره، کجیآبی، کجین و چشمپناه است. ریشه این ترکیب به ادبیات فولکلور و عامیانه ایران بازمیگردد و کلماتی مانند بینا، بینش، ترکیدگی و ترکش با اجزای آن همخانواده هستند.
جمعبندی و توضیح کامل ببین و بترک
واژه مرکب «ببین و بترک» برخلاف ظاهر کاملاً عامیانه و امروزیاش، ریشه در باورهای کهن و فولکلور جامعه ایران دارد. این اصطلاح در واقع اشاره به نوعی خرمهره یا مهره سفالی با لعاب آبی و لاجوردی دارد که در گذشته برای محافظت از کودکان، احشام، افراد زیبا یا اشیاء قیمتی در برابر چشمحسود استفاده میشده است.
فلسفه نامگذاری این مهره به این صورت بوده که شخص حسود با دیدن آن، انرژی منفی نگاهش دفع شده و خودش از شدت حسادت منفجر یا «بترکد». اگرچه این کلمه اصطلاحی عامیانه است، اما مفهوم پدیدهای که برای آن ساخته شده (حسد و چشمزخم) در فرهنگ رسمی و مذهبی نیز با آیاتی نظیر «وإن یکاد» مورد توجه قرار گرفته است.