یعنی چه
عهدنامه نصیبین پیمان صلحی است که در سال ۲۹۸ یا ۲۹۹ میلادی پس از شکست ارتش ساسانی، میان نرسه (پادشاه ایران) و دیوکلتیان (امپراتور روم) بسته شد. بر اساس این معاهده، ایران بخشهای مهمی از ارمنستان، گرجستان و پنج استان در شرق دجله را به روم واگذار کرد و شهر مرزی نصیبین به مرکز مبادلات بازرگانی دو امپراتوری تبدیل شد.
تلفظ
ترکیب واژگانی این اصطلاح تاریخی به صورت «عَهدْنامه نَصيبين» خوانده و تلفظ میشود.
در جدول
در سؤالات جدولهای متقاطع تاریخی، عبارت «عهدنامه نصیبین» دقیقاً دارای ۱۳ حرف است. طراحان جدول ممکن است از گزینههای کوتاهتری مثل «صلح نصیبین» یا «پیمان نصیبین» نیز استفاده کنند.
به انگلیسی
در متون تاریخی و آکادمیک بینالمللی، این معاهده با نام Treaty of Nisibis شناخته میشود که به محل امضای پیمان یعنی شهر باستانی Nisibis اشاره دارد.
به فارسی
در زبان فارسی علاوه بر «عهدنامه نصیبین»، از برگردانها و ترکیبات هممعنی دیگری مانند «پیماننامه نصیبین»، «صلحنامه نصیبین» و «معاهده نصیبین» برای اشاره به این رویداد استفاده میشود.
در قرآن
این واژه و اصطلاح یک مفهوم صرفاً سیاسی و تاریخی مربوط به دوران ساسانیان است و هیچگونه اشاره مستقیم یا غیرمستقیمی به آن در آیات قرآن کریم وجود ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل عهدنامه نصیبین
عهدنامه نصیبین یکی از تلخترین و ننگینترین پیمانهای نظامی و سیاسی در دوران حکومت ساسانیان به شمار میرود. این عهدنامه پس از شکست سنگین نرسه، پادشاه ساسانی، از گالریوس (فرمانده رومی و قیصر تحت امر دیوکلتیان) منعقد شد و به موجب آن، امپراتوری ایران ناچار شد قلمروهای وسیعی در غرب دجله، ارمنستان و گرجستان را به رومیان واگذار کند.
نام این معاهده از شهر استراتژیک نصیبین گرفته شده که در مرز میان دو امپراتوری قرار داشت و طبق مفاد قرارداد، به عنوان تنها مرکز مجاز برای تبادلات تجاری و گمرکی میان ایران و روم تعیین شد. شدت اندوه و شرمساری ناشی از پذیرش این شکست و از دست رفتن اراضی به قدری بر نرسه گران آمد که او مدتی پس از امضای این پیمان از پادشاهی استعفا داد و گوشهنشینی اختیار کرد.
این وضعیت خفتبار برای شاهنشاهی ساسانی نزدیک به چهل سال ادامه داشت تا اینکه با روی کار آمدن شاپور دوم (شاپور ذوالاکتاف) و بازسازی قدرت نظامی ایران، ارتش ساسانی دوباره به رومیان حمله کرد. در نهایت با شکست رومیان و امضای یک عهدنامه جدید در سال ۳۶۳ میلادی، مفاد پیمان نصیبین ملغی شد و اراضی از دست رفته مجدداً به خاک ایران بازگشت.