یعنی چه
در لغت، تپیدن به معنی لرزیدن، مضطرب شدن و از جای جستن است و «آسمان تپید» یعنی آسمان دچار لرزش یا طوفان ناگهانی شد. در مفهوم عامیانه و کنایی، این عبارت (بهویژه در ضربالمثل «به ما که رسید، آسمان تپید») زمانی به کار میرود که فرد درست در لحظهٔ نوبت خود، دچار بدشانسی شدید، بدبیاری یا دگرگونی ناگهانی اوضاع میشود.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت «آسِمان تَبید» (Āsemān Tapid) است. واژهٔ تپید از مصدر تپیدن/طپیدن گرفته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کنایه به صورت «آسمان تپید» یا «آسمان تپیدن» آورده میشود که نمونهٔ ۹ حرفی آن دقیقاً خود عبارت «آسمان تپید» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی معادل دقیقی که این حس بدشانسی کنایی را برساند عبارتهایی مانند قانون مورفی (Murphy's law) یا اصطلاحات رایج مربوط به بدبیاری در لحظهٔ آخر است.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن مفهوم کنایی آن از واژگانی چون «سوء الحظ» یا «نَحس» استفاده میشود.
به فارسی
مترادفهای فارسی این عبارت شامل اصطلاحات عامیانه و کنایههایی همچون «به ما که رسید وا رسید»، «طالعِ شور»، «بداقبالی» و «برگشتن ورق به سمت خرابی» است. همخانوادههای واژهٔ تپید نیز عبارتند از: تپش، تپان، تپنده و تپیده.
نماد چیست
این عبارت نماد دگرگونی ناگهانی جهان، اعتراض طبیعت و وقوع یک مصیبت بزرگ است. بارزترین جلوهٔ ادبی و مذهبی آن در ترکیببند معروف محتشم کاشاني در رثای شهادت حضرت علی (ع) آمده است که تکان خوردن و به لرزه درآمدن کل عالم از این مصیبت عظیم را تصویر میکند: «نوبت به اولیا چو رسید، آسمان تپید / زان ضربتی که بر سر شیر خدا زدند».
جمعبندی و توضیح کامل آسمان تپید
عبارت «آسمان تپید» که در فرهنگ عامه بیشتر به صورت ضربالمثل «به ما/من که رسید، آسمان تپید» شنیده میشود، یکی از کنایههای اصیل و پرکاربرد زبان فارسی است. این اصطلاح در مکالمات روزمره برای توصیف بدشانسیهای شدید، بدبیاریهای ناگهانی و برگشتن ورق درست در لحظهای که نوبت به فرد میرسد، به کار میرود. ریشهٔ این واژه کاملاً فارسی بوده و از مصدر تپیدن به معنای لرزیدن و مضطرب شدن گرفته شده است.
علاوه بر کاربرد عامیانه، این عبارت جایگاه ویژهای در ادبیات منظوم مذهبی دارد؛ به طوری که محتشم کاشانی در شعر معروف خود، از آن برای نشان دادن عظمت مصیبت شهادت شیر خدا و به لرزه درآمدن کل جهان و آسمانها استفاده کرده است. در بازیها و سرگرمیها نظیر جدول کلمات متقاطع نیز این عبارت با تعداد ۹ حرف به عنوان پاسخِ کنایه از بدبیاری شناخته میشود.