یعنی چه
بیریان (که شکل اصیل و رایج آن بریان است) به هر نوع گوشت یا غذایی گفته میشود که روی آتش مستقیم یا درون تنور کباب، برشته و سرخ شده باشد. همچنین این واژه یادآور «بریانی»، یکی از مشهورترین و لذیذترین غذاهای سنتی و اصیل اصفهان است که از گوشت گوسفند چرخشده و نعناع تهیه میشود.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با کسر باء و سکون راء به صورت «بِریان» تلفظ میشود. در متون قدیمی و برخی لهجهها یا عبارات خاص، گاهی به صورت «بیریان» نیز ثبت شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «بیریان» به عنوان یک پاسخ ۶ حرفی برای راهنماهایی چون «کبابشده»، «برشته روی آتش» یا «نوعی غذای اصفهانی» به کار میرود.
به انگلیسی
برای مفهوم گوشت پخته شده روی آتش از اصطلاحات Roasted یا Grilled استفاده میشود و برای اشاره به خود غذا در سطح بینالمللی کلمه Biryani کاربرد دارد.
به ترکی
در زبان ترکی واژه Kebap و Kızarmış معادل کباب و برشته هستند؛ همچنین غذایی سنتی به نام Büryan kebâbı در فرهنگ ترکیه وجود دارد که شباهت معنایی زیادی با این مفهوم دارد.
به فارسی
این واژه کاملاً پارسی و ایرانی اصیل است که از مصدر پهلوی و فارسی باستان «بریشتن» یا «برشتن» به معنای داغ کردن، سوزاندن و پختن روی آتش مشتق شده است و کلماتی چون برشته و بریانی با آن همخانواده هستند.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک و اشعار فارسی، ترکیباتی نظیر «دلِ بریان» یا «جگرِ بریان» به عنوان نماد ارادت قلبی همراه با رنج، سوز و گداز عاشقانه، تحمل سختیهای فراوان و اندوه عمیق به کار میروند؛ همانطور که فردوسی میفرماید: «ز دردش همه ساله گریان بدند / چو بر آتش تیز بریان بدند».
جمعبندی و توضیح کامل بیریان
واژه «بیریان» که در اصل املای روان و متداول آن «بریان» است، یک واژه اصیل و دیرین فارسی است که ریشه در مصدر پهلوی «برشتن» دارد. این کلمه به هر چیزی که روی آتش مستقیم کباب، سرخ و برشته شده باشد اشاره میکند و در فرهنگ غذایی ایران، یادآور غذای لذیذ و سنتی شهر اصفهان است.
از نظر ادبی و فرهنگی، این واژه فراتر از یک اصطلاح آشپزی رفته و در اشعار شاعران بزرگ به عنوان نمادی از درد، رنج، عشق مفرط و سوز و گداز درونی استفاده شده است. در زبانهای دیگر نظیر انگلیسی و ترکی نیز بر اساس کاربرد، معادلهایی نظیر Roasted و Kebap برای آن در نظر گرفته میشود.
در کتابهای لغت قدیمی نظیر دهخدا، املای «بیریان» علاوه بر وجه دیگر بریان، به عنوان یک اسم خاص در قاموس کتاب مقدس نیز ثبت شده است. این واژه در جدولهای متقاطع به عنوان یک کلمه ۶ حرفی کلیدی شناخته میشود.