یعنی چه
این عبارت دو معنای متفاوت دارد: در وهله اول اسم خاص و کنیه «سمیه دختر خبّاط» (مادر عمار یاسر و نخستین زن شهید صدر اسلام) است. در وهله دوم، در لغت کلاسیک عرب به عنوان کنایه برای «مار» به کار میرفته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «اُمِّ عَمّار» است که از پیوند واژه اُمّ (مادر) و عَمّار ساخته میشود.
به انگلیسی
برای اشاره به شخصیت تاریخی از نام خاص Umm Ammar و برای اشاره به معنای لغوی و کنایی آن از واژه Snake استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی عیناً به صورت «أم عمار» برای کنیه سمیه و به عنوان کنایه برای «الحیة» (مار) به کار میرود.
به فارسی
معادل مستقیم آن در فارسی به عنوان اسم خاص، همان سمیه یا مادر عمار یاسر است و در کاربرد لغوی قدیم، برابر با واژه «مار» قرار میگیرد.
در قرآن
عبارت «ام عمار» به صورت مستقیم در متن قرآن ذکر نشده است؛ اما طبق نظر مفسران، آیاتی از قرآن کریم از جمله آیه ۱۰۶ سوره نحل (إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ) در شأن و منزلت خانواده عمار یاسر و استقامت آنها در برابر شکنجه مشرکان نازل شده است.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی، این نام نماد عینی پایداری، شهامت، نخستین فداکاری و استقامت بیپایان زن در راه عقیده و ایمان است. در لغت عامه و قدیم عرب نیز به عنوان نمادی از یک موجود گزنده و پنهان (مار) شناخته میشد.
جمعبندی و توضیح کامل ام عمار
واژه «ام عمار» یک ترکیب عربی با دو کاربرد و معنای کاملاً متمایز است. در وجه اول و مشهورتر، این عبارت یک اسم خاص (کنیه) متعلق به سمیه، مادر عمار یاسر است. او به عنوان نخستین زن شهید در صدر اسلام شناخته میشود که زیر سختترین شکنجههای مشرکان مکه بر باور خود استوار ماند و جانش را در راه ایمان فدا کرد. از این رو، نام او در تاریخ و فرهنگ اسلامی به نمادی ماندگار از شهامت و پایداری زنان مبدل شده است.
در وجه دوم که جنبه لغوی و ادبی دارد، این ترکیب در زبان و فرهنگ قدیم عرب به عنوان یک اصطلاح کنایهای برای اشاره به «مار» استفاده میشده است. ریشه این کلمه به واژه «عمار» (از ریشه ع-م-ر) بازمیگردد که همخانواده کلماتی چون عمر، عمران و عامِر است. اگرچه خود این ترکیب عینا در قرآن نیامده، اما پایداری خانواده او ستایش مفسران و نزول آیات شریفه را به همراه داشته است.