یعنی چه
«باب جبرئیل» در لغت به معنای «درِ جبرئیل» است. در اصطلاح تاریخی و مذهبی، این عبارت نام یکی از درهای اصلی، قدیمی و بسیار مقدس مسجدالنبی در مدینه منوره است که در دیوار شرقی مسجد و در شمال شرقی مرقد مطهر پیامبر اسلام (ص) قرار دارد. علت این نامگذاری، وجود روایات و گزارشهای تاریخی است که تأکید میکنند فرشتهٔ وحی (جبرئیل) از این محل وارد میشده و در این مکان به دیدار پیامبر اکرم (ص) میآمده است.
تلفظ
تلفظ این عبارت در زبان فارسی به صورت «بَابْ عِ جَبْ رَ ئیل» (bāb-e jabra'īl) است و در زبان عربی با حرکات مضاف و مضافالیه به صورت «بَابُ جِبْرِیل» ادا میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به سؤال «از درهای قدیمی مسجدالنبی» یا «دری در مسجدالنبی که محل ورود فرشته وحی بود» عبارت ۹ حرفی «باب جبرئیل» است. این در به نامهای دیگری مانند «باب عثمان» و «باب الجنائز» نیز شناخته میشود.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی و بینالمللی، این ورودی به صورت رسمی و آوانویسیشده Bab al-Jibril یا به صورت ترجمهشده Gate of Gabriel نامیده میشود. همچنین در طرحهای توسعه و شمارهگذاری جدید مسجدالنبی، این در با نام Gate no. 40 (دروازه شماره ۴۰) مشخص شده است.
به عربی
این عبارت در زبان عربی به صورت «بَاب جِبْرِیل» نوشته و تلفظ میشود و از ترکیب دو واژهٔ «باب» (عربی به معنی در) و «جبرئیل» (عبری به معنی مرد خدا یا قدرت خدا) پدید آمده است.
در قرآن
عین ترکیب واژگانی «باب جبرئیل» در متن قرآن کریم نیامده است؛ اما نام فرشتهٔ وحی یعنی «جبریل» ۳ بار در قرآن (در آیات ۹۷ و ۹۸ سوره بقره و آیه ۴ سوره تحریم) ذکر شده است. شایان ذکر است که در بازسازیهای مکرر تاریخی این آستان، آیاتی از قرآن (مانند اواخر سوره توبه و آیه ۹۷ سوره نحل) بر کتیبههای این باب حکاکی شده است.
نماد چیست
باب جبرئیل در فرهنگ و نمادشناسی اسلامی، مظهر و نماد «ارتباط زمین و آسمان»، «محل هبوط وحی» و اذن دخول فرشتگان مقرب به حریم پیامبر اسلام (ص) است. به دلیل همین قداست بالا و انتساب معنوی، در فقه اسلامی بهویژه فقه شیعه، ورود به مسجدالنبی از طریق این در بسیار مستحب و دارای فضیلت شمرده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل باب جبرئیل
«باب جبرئیل» یکی از مهمترین، قدیمیترین و بافضیلتترین درهای مسجدالنبی در مدینه منوره است که در دیوار شرقی این مسجد مبارک و در مجاورت شمال شرقی مرقد مطهر پیامبر گرامی اسلام (ص) قرار دارد. وجه تسمیه این در به روایات متواتری بازمیگردد که این مکان را محل ورود فرشته مقرب الهی، حضرت جبرئیل (ع)، برای شرفیابی به حضور پیامبر اکرم (ص) و ابلاغ پیامهای آسمانی میدانند. از همین رو، این آستانه در نگاه مسلمانان، نمادی از پیوند عالم ملکوت و زمین و قدمگاه وحی به شمار میرود.
این در در طول تاریخ به نامهای دیگری نیز خوانده شده است؛ از جمله «باب عثمان» یا «باب آلعثمان» به سبب همجواری با خانه عثمان بن عفان در صدر اسلام، و «باب الجنائز» به دلیل نزدیکی به محلی که بر مردگان نماز گزارده میشد. در ساختار واژهشناسی، این نام ترکیبی از «باب» عربی و «جبرئیل» با ریشه عبری (به معنای مرد یا قدرت خدا) است. امروزه در طرحهای توسعه نوین مسجدالنبی، این ورودی ارزشمند تاریخی با شماره ۴۰ علامتگذاری شده و همچنان یکی از اصلیترین نقاط ورود زائران و مشتاقان به حریم نبوی است.