یعنی چه
سقراط نام یکی از تاثیرگذارترین فلاسفه جهان باستان است که او را بنیانگذار فلسفه اخلاق و فلسفه سیاسی میدانند. او هیچ اثری از خود مکتوب نکرد و عقایدش از طریق نوشتههای شاگردانش، به ویژه افلاطون و گزنفون، به ما رسیده است. سقراط به خاطر روش پرسش و پاسخ (دیالکتیک) و گزاره مشهور «دانم که ندانم» شهرت دارد.
ریشه
این کلمه یک اسم خاص (عَلَم) است که ریشه عربی یا فارسی ندارد. سقراط شکل معرب (عربیشده) واژه یونانی باستان «سُکراتِس» (Σωκράτης) است. این نام در زبان یونانی از دو بخش Sōs (به معنی سالم، نجاتیافته یا قدرتمند) و Kratos (به معنی قدرت یا نیرو) تشکیل شده که در مجموع به معنای «دارای قدرت کلان» یا «قدرت نجاتبخش» است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی با ضمه روی حرف سین و سکون روی حرف قاف به صورت [سُقْراط] است.
در جدول
در سوالات جدولهای متقاطع، واژه «سقراط» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «فیلسوف بزرگ یونان باستان»، «استاد افلاطون» یا «حکیمی که با جام شوکران کشته شد» کاربرد دارد و دقیقا ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
نام این فیلسوف بزرگ در زبان انگلیسی به صورت Socrates نوشته و تلفظ میشود.
به فارسی
در زبان و لغتنامههای فارسی (مانند لغتنامه دهخدا)، این کلمه معنای واژگانی عام ندارد و صرفاً به عنوان یک اسم علم (اسم خاص) برای اشاره به همان فیلسوف شهیر یونانی به کار میرود؛ هرچند مشتقاتی مانند «سقراطی» (مثلا: روش سقراطی) در فارسی رایج است.
در قرآن
نام سقراط در متن قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، برخی از فلاسفه و حکیمان بزرگ اسلامی مانند ابنسینا و فارابی او را به عنوان مردی موحد، الهی و ستودنی یاد کردهاند و در مباحث کلامی احتمال حکیم الهی بودن او را مطرح ساختهاند، اما در کتاب مقدس اسلام اشارهای به او نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل سقراط
سقراط یکی از جریانسازترین و بزرگترین متفکران تاریخ بشر در یونان باستان بود که مسیر اندیشه و فلسفه را از کیهانشناسی به سمت انسان، اخلاق و جامعه تغییر داد. او با استفاده از روش دیالکتیک یا پرسشگری مداوم، تلاش میکرد تا همشهریانش را متوجه جهل خود کند و فضیلتهای اخلاقی را در جامعه بیدار سازد.
این حکیم بزرگ در تاریخ و ادبیات جهان به نمادی از حقیقتجویی، آگاهی به جهل خویش (با شعار دانم که ندانم) و ایستادگی پای عقیده تبدیل شده است. او سرانجام به اتهام تباه کردن جوانان و پایبند نبودن به خدایان آتن محاکمه شد و ترجیح داد جام زهر (شوکران) را بنوشد اما از اصول و حکمت خود دست نکشد، به همین دلیل او را شهید راه حکمت مینامند.
از نظر زبانشناختی، واژه سقراط یک اسم خاص معرب از ریشه یونانی سُکراتس است که معنای قدرت نجاتبخش را در خود دارد. در لغتنامههای فارسی معنای عام ندارد و صرفاً به عنوان یک مدخل تاریخی و فلسفی برای تبیین زندگی و روش اندیشه این فیلسوف ثبت شده است.