یعنی چه
اجازه در زبان فارسی به معنای دستوری، رخصت، اذن و اعلام موافقت برای انجام یک عمل است. این واژه در اصطلاحات علمی، فقهی و سنتی نیز به مفهوم گواهینامه یا پروانه (مانند اجازهٔ روایت حدیث یا اجازهٔ اجتهاد) کاربرد دارد.
مترادف
واژههای متضاد این کلمه عبارتند از: منع، ممانعت، نهی، مخالفت، حظر، تحریم، قدغن و ممنوعیت.
ریشه
این واژه از ریشه صامت «ج-و-ز» (جواز) گرفته شده است. در اصل به معنی بریدن مسافت، گذر کردن از یک مکان یا آب دادن به چهارپایان بوده که بعدها در معنای مجازیِ «روا داشتن و رخصت عبور یا عمل دادن» به کار رفته است.
جمله سازی
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، کلمه «اجازه» یک پاسخ دقیق ۵ حرفی است. با توجه به تعداد حروف خواسته شده در جدول، کلمات مترادفی چون اذن (۳ حرف)، جواز (۴ حرف)، رخصت (۴ حرف) و پروانه (۶ حرف) نیز میتوانند به عنوان کلمات جایگزین مد نظر قرار گیرند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Permission متداولترین معادل برای مفهوم عام اجازه است، در حالی که Permit و Authorization بیشتر برای مجوزهای رسمی، قانونی و مکتوب به کار میروند.
به عربی
در زبان عربی معاصر، کلمه إجازه علاوه بر معنای اصلی خود، برای اشاره به تعطیلات و یا کارنامه تحصیلی نیز استفاده میشود. برای مفهوم اجازه گرفتن در متون دینی و قرآنی اغلب از واژه «استیذان» استفاده شده است.
به ترکی
در ترکی استانبولی واژه İzin کاربرد روزمره و عمومی برای اجازه و مرخصی دارد و واژه Ruhsat که از ریشه عربی رخصت گرفته شده، برای مجوزهای رسمی و قانونی استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج فارسی برای این واژه کلماتی مانند «دستوری» (در متون کهن) و «پروانه» هستند که به مرور زمان واژه عربی اجازه جایگزین آنها در زبان گفتاری و نوشتاری روزمره شده است.
جمعبندی و توضیح کامل اجازه
واژه «اجازه» یکی از کلمات پرکاربرد در زبان فارسی است که ریشه در زبان عربی و مصدری از باب افعال دارد. این کلمه در مفهوم عام خود به معنای اعلام موافقت، رفع مانع، رخصت دادن و اعطای آزادی عمل به دیگری برای انجام کاری است. در بستر فرهنگی و سنتی، اجازه کاربردهای تخصصیتری مانند اجازه اجتهاد یا اجازه روایت حدیث نیز داشته که حکم یک گواهینامه یا اعتبارنامه علمی را دارد.
اگرچه خود لفظ «اجازه» در متن قرآن کریم نیامده، اما مفاهیم همریشه آن مانند عبور کردن (جاوَزنا) و مترادفهای کلیدی آن نظیر «إذن» و «استیذان» (به معنی اجازه خواستن) بارها در آیات مختلف مورد تاکید قرار گرفتهاند. در نمادشناسی مدرن، نشانههای کاربردی نظیر چراغ سبز، کلید و مهر تایید به عنوان نمادهای بصری این مفهوم ذهنی شناخته میشوند.
این واژه از نظر ساختار املایی دقیقاً دارای ۵ حرف است و در زبانهای انگلیسی، عربی و ترکی به ترتیب با واژههای مفهومی نظیر Permission ،إذن و İzin همپوشانی کامل دارد. درک ابعاد مختلف این کلمه به فهم دقیقتر ساختارهای حقوقی، اجتماعی و ادبی زبان فارسی کمک میکند.