یعنی چه
این عبارت یک اسم خاص (کنیه) در زبان عربی است که از دو بخش «اُمّ» به معنای مادر و «حَکَم» به معنای داور یا فرمانروا تشکیل شده است. در متون تاریخی این نام عمدتاً اشاره به «امحکم بنت ابیسفیان» خواهر معاویه دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت اُمِ حَکَم (تلفظ عربی: أُمُّ الْحَکَم) است که در زبان فارسی معمولاً بدون تشدید مخرجی و به صورت روان ادا میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این واژه ۵ حرف دارد و به عنوان خواهر معاویه یا کنیهای تاریخی پرسیده میشود.
به انگلیسی
به دلیل اسم خاص بودن، این عبارت به صورت فنوتیپیک و آوانویسی به انگلیسی منتقل میشود.
به فارسی
از آنجا که این واژه یک اسم خاص و کنیه عربی است، معادل دقیق تککلمهای در فارسی ندارد، اما برگردان تحتاللفظی آن «مادرِ حَکَم» یا «مادرِ حکمت و قضاوت» میشود. همخانوادههای بخش دوم آن در فارسی شامل حکمت، حکومت، حاکم و محکمه است.
در قرآن
خود عبارت «ام حکم» در متن قرآن نیامده است، اما در تفاسیر بزرگ مانند مجمعالبیان و المیزان ذکر شده که آیه ۱۱ سوره ممتحنه در شأن نزول خود به ماجرای ارتداد و بازگشت او به مکه پس از مسلمان شدن همسرش اشاره دارد.
نماد چیست
در تاریخ و روایات اسلامی (به ویژه در منابع شیعی نظیر کتاب الکافی)، نام ام حکم به عنوان نمادی از پیمانشکنی، ارتداد و بازگشت از اسلام به سمت مشرقان یاد شده و مورد نکوهش قرار گرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل ام حکم
عبارت «ام حکم» یک کلمه عام در زبان فارسی نیست، بلکه یک کنیه و اسم خاص عربی است که به واسطه متون تاریخ اسلام و کتابهای تفسیری وارد ادبیات فارسی شده است. این واژه در لغت به معنای «مادرِ حَکَم» یا «مادرِ داوری» است، اما شهرت اصلی آن به دلیل شخصیت تاریخی «امحکم بنت ابیسفیان»، خواهر معاویه مروان است.
در حوزه مذهبی و قرآنی، این نام با شأن نزول آیه ۱۱ سوره ممتحنه گره خورده است؛ چرا که وی از جمله زنانی بود که پس از اسلام آوردن همسرش، از هجرت به مدینه خودداری کرد و بر کفر خود باقی ماند. به همین دلیل، نام او در روایات تاریخی و جوامع حدیثی به عنوان نمادی از ارتداد و کارشکنی در مسیر دعوت پیامبر اسلام ذکر شده است.