یعنی چه
التشمت در لغت به معنای شاد شدن از بدبختی و مصیبت دیگران است. این واژه بیانگر حالتی روحی و اخلاقی است که در آن فرد از دیدن رنج، ناکامی یا شکست رقیب و دشمن خود احساس خرسندی و لذت میکند. در کاربرد کمطنینتر نیز به معنای محروم و دستخالی بازگشتن از دستیابی به یک هدف یا غنیمت به کار میرود.
تلفظ
این کلمه با الف و لام تعریف عربی به صورت «اَلتَّشَمُّت» خوانده میشود که به دلیل ادغام لام در شین (حرف شمسی)، به صورت «اتّشَمُّت» با تشدید روی شین و میم تلفظ میگردد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه آلمانیالاصل Schadenfreude دقیقترین معادل برای این حس است. همچنین واژههای Gloating و Malicious joy نیز همین مفهوم را میرسانند.
به عربی
اگرچه «التشمت» خود واژهای عربی است، اما در متون معاصر و محاورات عربی، کلمه «الشماتة» کاربرد بسیار رایجتر و روانتری برای رساندن این معنا دارد.
به فارسی
معادلهای دقیق این واژه در زبان فارسی شامل شماتت، ملامت، سرزنش، زخم زبان و حس شادی از گرفتاری دیگران است که در ادبیات فارسی کاربرد فراوانی دارند.
در قرآن
خودِ مصدر «التشمت» در قرآن نیامده، اما فعل مضارع منفی از همین ریشه یکبار در آیه ۱۵۰ سوره اعراف از زبان حضرت هارون به حضرت موسی نقل شده است: «...فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ...» یعنی پس کاری نکن که دشمنان مرا شماتت کنند و از طعنه زدن به من شاد شوند.
نماد چیست
برای این مفهوم اخلاقی منفی، نماد تصویری، حیوانی یا اساطیری استاندارد و مشخصی در فرهنگها تعریف نشده است، اما در علم اخلاق آن را نشانهای از حسادت و بدخواهی درونی میدانند.
جمعبندی و توضیح کامل التشمت
واژه «التشمت» یک مصدر عربی از ریشه «ش-م-ت» است که در فرهنگ و زبان فارسی بیشتر در قالب واژه همخانوادهاش یعنی «شماتت» شناخته و به کار میرود. این کلمه به طور کلی به معنای شاد شدن از گرفتاری، بلا، شکست یا مصیبت دیگران (بهویژه دشمنان و رقبای انسان) است و در روانشناسی و اخلاق به عنوان یک حس منفی و ناپسند بررسی میشود.
در متون دینی و قرآنی نیز به این مفهوم اشاره شده است؛ به طوری که در آیه ۱۵۰ سوره اعراف، حضرت هارون از برادرش موسی میخواهد کاری نکند که مایه شماتت و شادی دشمنان شود. این کلمه در ساختار جدولهای کلمات متقاطع معادل دقیقی برای مفهوم سرزنش و شادی بدخواهانه است.